Terug naar overzicht

B-Fit

B-Fit gaat uit van een (preventieve) positieve aanpak van overgewicht en bewegingsarmoede. De interventie heeft als doel het voorkomen en stabiliseren van de groei van overgewicht onder jeugd en jongeren in de leeftijd van 2 tot en met 18 gedurende twee tot drie jaar.
Niet het dik zijn of overgewicht wordt centraal gesteld, maar fitheid. Het programma van activiteiten is gericht op het verwerven en behouden van een actieve en gezonde leefstijl en wordt aangeboden via het onderwijs. Er wordt gezocht naar een intensieve samenwerking met lokale sportaanbieders, waarbij alle kinderen (inclusief hun sociale omgeving) worden betrokken. Binnen het Bfit wordt onderscheid gemaakt tussen 3 varianten gericht op:

  • Peuters 2-4 jaar;
  • Basisschoolleerlingen 6-12 jaar;
  • Leerlingen voortgezet onderwijs 12-18 jaar.

Binnen elk programma wordt gestreefd naar een aanpak van minimaal 2 jaar.

Probleembeschrijving

Overgewicht is een actueel probleem
Al in 2006 lieten wij in het projectplan B-Fit, Het Gelders Offensief tegen overgewicht cijfers zien die aantonen dat in onze Westerse wereld, en dus ook in Nederland, overgewicht epidemische vormen aangenomen heeft. Zowel bij de volwassenen als bij de jeugd. De zwaarste regio in Nederland, ofwel de regio die het slechts scoorde ten aanzien van overgewicht en ernstig overgewicht, bleek de Gelderse regio Rivierenland te zijn. De toename van overgewicht houdt verband met de energiebalans die verstoord is. De balans tussen een te hoge energie-inname (voedselconsumptie) en te laag energieverbruik (lichamelijke activiteit). Ofwel: te veel eten en te weinig bewegen.

Stijging in percentage (ernstig) overgewicht
Op basis van de resultaten van de POLS-enquête¹, waarbij de deelnemers gevraagd is hun lichaamslengte en -gewicht aan te geven, is het percentage volwassenen met (matig dan wel ernstig) overgewicht gestegen tussen 1981 en 2007. Het percentage volwassenen van 20 jaar en ouder met ernstig overgewicht steeg van 5,1% in 1981 tot 11,2% in 2007 (mannen en vrouwen samen genomen). Er is een stijgende trend in BMI waargenomen in alle leeftijdsgroepen.

Ook bij kinderen sterke stijging overgewicht
Naast de stijging bij volwassenen is ook het percentage kinderen met overgewicht gestegen. Het percentage kinderen van 7 jaar en ouder dat te dik was in de periode 2002-2004 is ten opzichte 1997 sterk gestegen en soms zelfs verdubbeld. Het percentage kinderen met ernstig overgewicht is in diezelfde periode ook sterk toegenomen. (GGD’en en Van den Hurk et al., 2006).

Bij gelijkblijvende trend zal ernstig overgewicht met 50% toenemen. Wanneer de trend zich op dezelfde manier voortzet als voorheen, zal het percentage volwassenen met ernstig overgewicht (obesitas) de komende twintig jaar met 50% toenemen (Bemelmans et al., 2004).

Doelgroepen

De primaire doelgroep van het programma B-Fit bestaat uit jeugd en jongeren in de leeftijd van 2 tot en met 15 jaar.

De secundaire doelgroep van het project bestaat uit:

  • Ouders van peuters;
  • pedagogisch medewerkers;
  • ouders van leerlingen van het basisonderwijs;
  • groepsleerkrachten van het basisonderwijs;
  • ouders van leerlingen klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs;
  • docenten van het voortgezet onderwijs.

Intermediaire doelgroep

  • De sportvereniging;
  • de diëtiste;
  • de kinderfysiotherapeut;
  • GGD;
  • Overige instellingen die werkzaam zijn op het gebied van gezonde leefstijl.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Het voorkomen en stabiliseren van overgewicht onder jeugd en jongeren in de leeftijd van 2 tot en met 15 jaar.

Subdoel

Kinderen en jongeren:

  • Kinderen en jongeren hebben kennis van gezonde voeding en gezond bewegen ten aanzien van de BOFT (Bewegen, Ontbijten, Frisdrank en Tv-kijken/computeren) gedragingen .
  • Meer kinderen en jongeren voldoen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen.
  • Meer kinderen en jongeren ontbijten dagelijks.
  • Meer kinderen en jongeren drinken minder frisdrank/gezoete dranken.
  • Meer kinderen en jongeren kijken minder tv en computeren minder.

Ouders:

  • Ouders hebben kennis van gezonde voeding ten aanzien van de BOFT-gedragingen.
  • Meer ouders stimuleren hun kinderen vaker om meer te bewegen;
  • Meer ouders stimuleren hun kinderen vaker om gezond te eten en bieden hen gezondere voeding aan.

Scholen:

  • Scholen voeren een actief gezond (school)beleid .
  • Scholen bieden leerlingen minimaal 5 beweegmomenten in de week;
  • De succesvolle interventies van het B-Fit programma zijn opgenomen in het schoolbeleid.

Sportaanbieders:

  • Sportaanbieders bieden in afstemming met de school structureel sportaanbod op school, in de buurt of bij de sportaanbieder
  • Sportaanbieders hebben meer naamsbekendheid op scholen en in de buurt.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

B-Fit is er in drie varianten: voor de peuterspeelzalen/kinderdagverblijf, voor het basisonderwijs en voor het voortgezet onderwijs. Het B-Fit programma wordt op de eigen locatie van de peuterspeelzaal, kinderdagverblijf, basisschool of voortgezet onderwijsschool uitgevoerd (in verdere toelichting omschreven als ‘school). Om de tijdsinvestering voor leerkrachten zo laag mogelijk te houden, wordt er een B-Fit coach ingezet op school.

De lokale B-Fit coach wordt opgeleid door de GSF. Scholen en/of sportaanbieders worden geholpen om met het programma B-Fit jongeren te stimuleren tot een gezonde leefstijl. De manier van overdracht is afhankelijk van de doelgroep:

  • Peuters 2-4 jaar: uitvoering door B-Fit coach van de GSF samen met lokale B-Fit coach;
  • Basisschoolleerlingen 6-12 jaar; de 4-daagse cursus B-Fit coach, inclusief portal met documenten en materialen;
  • Leerlingen voortgezet onderwijs 12-15 jaar: intake en coachingsgesprekken, inclusief portal met documenten en materialen;

De B-Fit coach heeft een coördinerende en ondersteunende functie. Daarnaast voert de B-Fit coach verschillende activiteiten uit. Om het volledige programma uit te voeren, heeft B-Fit de duur van minimaal2 jaar. Op een school is de B-Fit coach gemiddeld 3 tot 4 uur per week actief.Gedurende het jaar zitten intensievere en minder intensievere periodes. Elk jaar wordt een beweeginterventie uitgevoerd in een traject van ongeveer 8 weken met voor elke klas één les per week of wordt de beweeginterventie in bestaande lestijd uitgevoerd zoals in de pauze of gymles. Dit wordt op maat met de peuterspeelzaal of school afgestemd.

Locaties en Uitvoering

De B-Fit coach werkt samen met de school. Diverse partners worden betrokken bij het project zoals de lokale GGD, de sportvereniging, de lokale diëtiste, kinderfysiotherapeut, combinatiefunctionaris, sportcoach etc. De B-Fit coach zorgt voor structurele samenwerkingsafspraken tussen de school en de sportvereniging en andere professionals. Op die manier blijven de interventies structureel bestaan. In de lokale projectgroep worden de samenwerkingspartners rondom het programma B-Fit op een school uitgenodigd om samen te kijken naar verbindingen en afspraken om de kinderen een gezonde omgeving te bieden.

Ondersteuning

De lokale B-Fit coach wordt opgeleid door de GSF. Scholen en/of sportaanbieders worden geholpen om met het programma B-Fit jongeren te stimuleren tot een gezonde leefstijl. De manier van overdracht is afhankelijk van de doelgroep:

  • Peuters 2-4 jaar: uitvoering door B-Fit coach van de GSF samen met lokale B-Fit coach;
  • Basisschoolleerlingen 6-12 jaar; de 4-daagse cursus B-Fit coach, inclusief portal met documenten en materialen;
  • Het is mogelijk om lokale professionals zoals een vakkracht LO, een combinatiefunctionaris of sportcoach op te leiden tot B-Fit coach. De B-Fit coach wordt middels een cursus van de Gelderse Sport Federatie geschoold om binnen zijn/haar gemeente de deelnemende scholen te begeleiden met de uitvoering, coördinatie en implementatie van het B-Fit programma. De B-Fit coach ontvangt alle materialen om B-Fit op een school uit te voeren.. Voor meer informatie: www.cursusb-fit.nl.
  • Leerlingen voortgezet onderwijs 12-15 jaar: intake en coachingsgesprekken, , inclusief portal met documenten en materialen;

De B-Fit coach is twee a drie jaar op een peuterspeelzaal/school aanwezig om het B-Fit programma te implementeren op de school. Hierbij wordt ook de link gelegd met de sportaanbieder(s). De leerkrachten worden in de eerste B-Fit jaren geholpen met het uitvoeren van de B-Fit activiteiten. Door de langdurige begeleiding, wordt het voor de school makkelijker om de activiteiten na de twee a drie jaar zelfstandig uit te voeren. De materialen die nodig zijn om de activiteiten uit te voeren blijven achter op de school. Daarnaast worden er leerkrachten verantwoordelijk gesteld voor de activiteiten. Ook maken we voor diverse interventies gebruik van expertise van derden zoals al eerder genoemd: diëtisten die ouderavonden/ workshops verzorgen en helpen met het maken van gezondheidsbeleid op een school.

Materialen

Bij de cursus B-Fit coach krijgen de cursisten toegang tot de internetportal, waarop alle documentatie van het programma B-Fit staat om te bekijken en downloaden. Hierbij kan men denken aan handleidingen, presentaties, voorbeeldbrieven, draaiboeken, leskaarten, etc.

Oordeel commissie

Algemeen:
Positief is de brede, integrale aanpak. Door middel van een combinatie van verschillende interventies, wordt de doelgroep bereikt. De interventies vinden plaats op peuterspeelzalen, kinderdagverblijven en scholen.

Effectiviteit:

Er zijn twee observationele studies onder basisschoolleerlingen (groep 4-8) uitgevoerd. Positief is dat beide onderzoeken vergelijkbare resultaten laten zien te weten, o.a. afname van overgewicht/obesitas en verbetering van beweeg gedrag. Aandachtspunt: Het oordeel ‘eerste aanwijzingen van effectiviteit’ geldt alleen voor de specifieke doelgroep basisschoolleerlingen in groep 4 t/m 8.

Uitvoerbaarheid

Het wordt aanbevolen om bij het samenstellen van de menukaart gebruik te maken van interventies die eerder door de commissie zijn erkend, zodat ook de inhoud van de interventies onderbouwd is. De coördinatie van deze brede aanpak lijkt goed geborgd te zijn.

Belangrijke documenten

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)