Terug naar overzicht

Beweeg Wijs

Beweeg Wijs richt zich op alle kinderen t/m 12 jaar: kinderen op de kinderopvang, het reguliere en speciale basisonderwijs en de naschoolse opvang. Aan het spelen gedurende de schooldag wordt een kwaliteitsimpuls gegeven door gebruik te maken van de speelpleinmethode. De speelpleinmethode is gericht op het creëren van een plek waar elk kind zich veilig voelt om te spelen. Door het brede bereik richt Beweeg Wijs zich ook op ouders, schoolpersoneel, de buurt en sportverenigingen. Beweeg Wijs heeft een integrale aanpak door middel van samenwerking in een school beweegteam. Iedereen rondom een kind maakt deel uit van het beweegteam.

Probleembeschrijving

De jeugd beweegt steeds minder. Slechts de helft van de kinderen tussen de 4 en 11 jaar beweegt volgens de “Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NGGB)” (TNO, 2008). In vergelijking met het bewegen in de jaren zeventig is bewegingsarmoede met 10% tot 25% toegenomen (Bös, 2003; Runhaar, 2010). De verwachting is dat dit zal toenemen als er geen acties worden ondernomen, wat negatieve gevolgen heeft. Wereldwijd nemen chronische ziekten als gevolg van de passieve levensstijl toe, zoals diabetes, cardiale problemen, depressiviteit en op de lange termijn ziekten als Alzheimer, verder toe. Overgewicht/obesitas worden een ware pandemie (5e Nationale groeistudie, TNO 2010) waar ook scholen en sportverenigingen steeds meer mee te maken krijgen.

Onder hoog risicogroepen bij kinderen vallen: kinderen die minder fit zijn en/of overgewicht/obesitas hebben, kinderen met een lichamelijke en of

geestelijke beperking/aandoening. Meisjes bewegen op het plein systematisch minder dan jongens. Bovendien bewegen meisjes met een niet-westerse achtergrond minder (Lucassen et al. 2011). Uit de literatuur komen de volgende kenmerken naar voren van personen die te-weinig-actief beweeggedrag vertonen:

  • Vrouwen/meisjes
  • Laag opleidingsniveau
  • Laag inkomensniveau/geen werk
  • Niet Nederlandse afkomst (met name Marokkaanse/Turkse achtergrond)
  • Niet deelnemen aan sport
  • Hoge BMI
  • Lichamelijke beperking/aandoening.

Er is specifieke aandacht vereist voor: kinderen met een lage Sociaal Economische Status (SES) en allochtone kinderen, waar de problemen momenteel het grootst zijn (33% van de Turkse kinderen heeft overgewicht, 8% is obees; bij de Marokkaanse kinderen is dit 25% respectievelijk 7.5%.). Turkse jongens en meisjes komen en spelen het minst buiten (Vries de 2009). Kinderen zijn gemiddeld zo’n 5 uur per week aanwezig op een schoolplein Op scholen het belang van de inrichting en begeleiding onvoldoende onderkend. Daarnaast spelen er op het schoolplein de volgende problemen:

  1. Schoolpleinen worden vaak gedomineerd door voetballende jongens uit groep 8.
  2. Er is weinig structuur aanwezig, het is niet duidelijk wie waar kan spelen waardoor er veel conflicten ontstaan.
  3. Door weinig supervisie ontstaan gemakkelijk ruzies, peste- en plagerijen.
  4. Leerkrachten verzorgen “pleinwacht” en geen speelbegeleiding.
  5. Het goed leren spelen op het plein krijgt weinig aandacht op school.

Het opdoen van positieve bewegingservaringen, kennis maken met een grote diversiteit aan bewegingsactiviteiten, het op zoek gaan naar persoonlijke beweegmotieven worden als essentieel beschouwd om tot een actieve leefstijl te komen (Bax, 2010). Beweeg Wijs is een interventie die op deze aspecten inhaakt.

Doelgroepen

Beweeg Wijs gaat over gezonde vrijetijdsbesteding als schoolvak. Hiervoor is aandacht voor alle leeftijdscategorieën; van ouder met baby tot senioren. De doelgroep voor deze aanvraag zijn kinderen in de leeftijd van 4-12 jaar in het reguliere en het speciale Basisonderwijs.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

De Beweeg Wijs methodiek heeft als doel meer structuur en sociale veiligheid rondom het spelen op het schoolplein. De interventie wordt beschouwd als een nieuw schoolvak. Door deze aanpak zijn er minder conflicten, wordt er meer bewogen en hebben kinderen meer plezier en wordt fysieke activiteit bevorderd.

Subdoel

Subdoelen zijn het bevorderen van een

  • gezonde leefstijl,
  • de motorische en sociaal-emotionele ontwikkeling,
  • sociale vaardigheden en
  • het tegengaan van overgewicht.

SMART geformuleerd:

  • Specifiek: Het bevorderen van de fysieke activiteit bij kinderen tot 12 jaar.
    – Voor 2-4 jarigen heet dit Beweeg Wijs voor Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) en kinderopvang.
    – 4 t/m 12 jaar: Speelpleinmethode met instructie- en coachkaarten voor de pedagogisch medewerkers en speciale instructie voor oudere kinderen als juniorcoach bij de jongere groepen. Dit vindt plaats op het speelplein voordat de school start, tijdens de pauze die ze dagelijks 15-20 minuten hebben en na school bij alle vormen van onderwijs (regulier en speciaal).
  • Meetbaar: De hoofddoelen zijn meetbaar met accelero- en hartslagmeters, observaties en metingen van motorische fitheid.
  • Acceptabel / Aanvaardbaar: Uit onderzoek blijkt dat de methode BeweegWijs breed wordt gedragen en de doelen als zinvol worden ervaren.
  • Realistisch: Beweeg Wijs is realistisch en toepasbaar, mits de speelbegeleider aanwezig is. Dit laatste is een belangrijke voorwaarde.
  • Tijdgebonden: Een jaar is nodig om de interventie te realiseren.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Achtergrondinformatie over de speelpleinmethode

De speelpleinmethode van Beweeg Wijs is er op gericht een plek te creëren waar elk kind zich veilig voelt om te spelen. Niet voor iedere leerling is het even gemakkelijk om te spelen op het schoolplein. Binnen de school wordt veel structuur geboden maar zodra de leerlingen op het speelplein gaan spelen valt deze weg. Elke leerling heeft behoefte te spelen en gedurende een schooldag zijn er verschillende momenten waarop de leerlingen buiten op het plein kunnen spelen. Om deze momenten voor elk kind prettig te laten verlopen heeft Beweeg Wijs in samenwerking met Erik Boot (gedragsdeskundige) de speelpleinmethode ontwikkeld. Het doel van deze methode is kinderen meer te laten bewegen, beter te laten spelen en de kans te vergroten dat kinderen voldoen aan de Nederlandse Norm voor Gezond Bewegen (NNGB) (Beweeg Wijs, 2011).

Speelzones

Bij de speelpleinmethode van Beweeg Wijs zijn er op het speelplein 6 verschillende zones aangebracht. Elke zone geeft een spelvorm weer. Hierbij zijn verschillende spellen ontwikkeld die aansluiten bij de sociaal emotionele ontwikkeling van de leerlingen. Voor schooltijd, tijdens de pauzes, bij de tussen-schoolse opvang en na schooltijd kan een kind zelf kiezen in welke zone hij of zij wil spelen. In die zones is dan speelbegeleiding (d.w.z. een speelbegeleider of juniorcoach) en

er staan speelmaterialen klaar waardoor kinderen laagdrempelig uitgenodigd worden om een spel naar keuze te gaan spelen.

Omvang

Op de volgende momenten wordt er gebruik gemaakt van Beweeg Wijs en van de inzet van een speelbegeleider, juniorcoaches en de kleurrijke zonering:

  1. Bij het voorschoolse spelen van 08:15 uur tot 8:30 uur.
  2. In de ochtendpauze
  3. Bij de tussen-schoolse opvang
  4. Op extra speelinstructiemomenten / in de lessen bewegingsonderwijs
  5. Na schooltijd activiteiten in de dag arrangementen.

Scholen stellen zelf vast hoe vaak de speelbegeleider komt. In de meeste
scholen is dit twee maal per week. Ook verschillen scholen in de momenten waarop ze gebruik maken van Beweeg Wijs. Zij kunnen het aanbod op maat samenstellen.

Juniorcoach en speelbegeleider

De leerlingen worden gedurende de pauzes begeleid door juniorcoaches (in veel gevallen leerlingen uit groep 7 en 8) en een speelbegeleider. Voorafgaand aan de pauze zetten de juniorcoaches, onder begeleiding, de materialen klaar. Tijdens de pauzes helpen de juniorcoaches bij de activiteiten. Ze spelen mee, geven uitleg bij de activiteit, zorgen er voor dat alles eerlijk en soepel verloopt en betrekken andere leerlingen bij het spel. De speelbegeleider houdt een oog in het zeil en helpt kinderen bij de activiteiten en coördineert het geheel zodat alle activiteiten rustig en gestructureerd verlopen.

Locaties en Uitvoering

Procesevaluatie

Vanuit Beweeg Wijs hebben (praktische) procesevaluaties plaatsgevonden die na elk beweegteamoverleg op internet zijn geplaatst
www.beweegteams.nl / combibanen : tips voor opleidingen.
De kern van het werk van de leden uit een beweegteam is het steeds evalueren en aanpassen van de interventie op basis van gesprekken met beweegteamvoorzitters, schoolleiders, stagiaires, ouders en met kinderen. Op grond van deze resultaten zijn de volgende aanpassingen gemaakt:

  • De speelkaarten zijn ingekort
  • Er zijn nieuwe thema’s passend bij de wensen v.d. scholen gemaakt
  • Er zijn meer uren opgenomen in het taakbeleid voor beweegteamleden
  • Juniorcoaches doen mee op vrijwillige basis
  • Thema’s sluiten beter aan bij de seizoenen
  • Thema’s sluiten aan bij buitenschoolse activiteiten

Ondersteuning

  1. Bij de start van de interventie bestudeert men de handleiding “aan de slag met het beweegteam”, speelpleinmethode Beweeg Wijs.
  2. Er is een draaiboek beschikbaar. Er is een stappenplan beschikbaar.
  3. Andere professionals leren het concept toepassen door in de eerste twee jaar mee te draaien met een Beweeg Wijs professional. Hieruit is gebleken dat de interventie overdraagbaar is. Dit gaat volgens een stappenplan.
  4. Organisaties kunnen vervolgens een Beweeg Wijs MBO opgeleide medewerker inhuren, dat kan via Beweeg Wijs detachering.
  5. Men kan er ook voor kiezen om een interne collega te laten opleiden.
  6. Lokale uitvoerders worden geholpen door Beweeg Wijs collega’s die intussen verspreid over het land beschikbaar zijn.
  7. Noord Nederland (Groningen – Friesland en Drenthe) wordt ondersteund vanuit het steunpunt Beweeg Wijs Noord-Nederland.
  8. Midden Nederland wordt ondersteund door Beweeg Wijs collega’s vanuit het steunpunt Utrecht.
  9. Noord Holland wordt ondersteund door Beweeg Wijs collega’s vanuit het steunpunt Hoorn.
  10. Zuid Holland wordt ondersteund door Beweeg Wijs collega’s vanuit het steunpunt Rijswijk.
  11. Zeeland, Brabant en Limburg worden ondersteund vanuit het steunpunt Eersel.
  12. Overijssel, Gelderland worden ondersteund vanuit het moederbedrijf in Neede.
  13. De handleiding biedt genoeg houvast om met de interventie aan de slag te gaan.

Materialen

1. De 4-delige handleiding over Beweeg Wijs en de speelpleinmethode
(4 klappers). (Verkrijgbaar bij licentiehouder Ron ten Broeke; zie adresgegevens hierboven)
2. Studiegids “Beweeg Wijs” voor 10 dagdelen opleiding sport en
bewegen niveau 4. Opleiding onderwijsassistent en opleiding PW
cursusmaterialen “Beweeg Wijs met gedrag”: uitleg kleuren en
cursus begeleiding speelgedrag
3. Handleiding Minor Beweeg Wijs bij ROC
4. Filmmateriaal: http://www.leraar24.nl/video/2801
5. http://www.leraar24.nl/video/2829
6. Idem http://www.leraar24.nl/video/2819
7. Idem http://www.leraar24.nl/video/2810
8. Site www.beweegwijs.nl/actueel
9. Cultuur sensitief filmpje Beweeg Wijs
10. Protocol implementatie
11. Artikel over kwantitatief onderzoek speelpleinmethode (in voorbereiding)
12. Artikel over observaties van de speelpleinmethode (in voorbereiding).

Effectevaluaties hebben niet plaatsgevonden van Beweeg Wijs. Aanpalende studies worden bij de theoretische onderbouwing en in de bijlage beschreven.

Oordeel commissie

BeweegWijs is een sympathieke interventie met een integrale aanpak die door middel van het aanpassen van schoolpleinen kinderen stimuleert te bewegen. De rol van de ouders is goed in de aanpak ingebed.

Belangrijke documenten

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)