Terug naar overzicht

Beweegkriebels

Met Beweegkriebels worden baby’s, dreumesen en peuters uitgedaagd om te spelen en te bewegen. De werkwijze van Beweegkriebels kan worden toegepast binnen organisaties waar kinderen van 0 tot 4 jaar komen. Groepsleiding of begeleiders van de kinderen moeten toegerust zijn om met de kinderen spelenderwijs te bewegen. Beweegkriebels richt zich op de mogelijkheid om spelenderwijs beweeg activiteiten te integreren in de dagelijkse structuur voor peuters. Bewust bewegen met baby’s, dreumesen en peuters vraagt bijzondere vaardigheden zoals; creativiteit, begeleiding en spelinzicht. Beweegkriebels gaat in op het ontwikkelen van deze vaardigheden.

De uitvoer van Beweegkriebels in de praktijk (kinderdagverblijf, peuterspeelzaal, voorschool)
Op een dag moeten de kinderen minimaal 60 minuten actief in beweging zijn. De Beweegkriebels activiteiten zijn hiervoor geschikt.

Beweegkriebels op de locatie houdt in:

  • Elke dag Beweegkriebels activiteiten, in het totaal een uur bewegen
  • Opbouw in aanbod in leeftijd en moeilijkheid
  • Een beweegkriebel activiteit moet minimaal 10 minuten duren
  • Alle kinderen moeten mee kunnen doen
  • Pedagogisch medewerkers doen zelf mee, begeleiden actief de activiteiten
  • Informatie over bewegen naar ouders door middel van een ouderbijeenkomst

De Training Beweegkriebels voor professionals
De training voor pedagogische medewerkers duurt 7 bijeenkomsten van 2,5 uur. In de training worden professionals werkend met de doelgroep 0-4 jarigen geschoold en ondersteund in het ontwikkelen én uitvoeren van een uitdagend speels beweegaanbod. De training richt zich op het aanleren van vaardigheden zoals creativiteit, begeleiding en spelinzicht.

Onderbouwing
In de onderbouwing worden de beïnvloedbare factoren met betrekking tot meer bewegen van jonge kinderen beschreven en gekoppeld aan de doelgroepen en (sub)doelen van de interventie. Met behulp van het socio-ecologisch model van Bronfenbrenner wordt de context waarin kinderen zich ontwikkelen beschreven. Beweegkriebels richt zich vooral op de context kinderopvang. Factoren die invloed hebben op het beweeggedrag van kinderen binnen de kinderopvang worden met behulp van de literatuur weergegeven en de interventie Beweegkriebels wordt onderbouwd aan de hand van deze literatuur.

Probleembeschrijving

Het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) heeft Beweegkriebels ontwikkeld als reactie op vragen uit de kinderopvang over hoe om te gaan met bewegen met baby’s, dreumesen en peuters. De vragen kwamen voort uit het ontbreken van kennis om hele jonge kinderen op een speelse manier uit te dagen tot bewegen en uit het feit dat er steeds meer kinderen met overgewicht komen.

Kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en voorscholen kunnen een belangrijke rol spelen in het bijbrengen van een intrinsieke motivaties om te bewegen, plezier te ervaren in bewegen en kunnen preventieve interventies inzetten om bewegingsarmoede, overgewicht en obesitas bij jonge kinderen te voorkomen.

De interventie is ontwikkeld om de volgende twee problemen op te lossen

Het centrale probleem is:
Kinderen (0 tot 4 jaar) binnen de opvang bewegen te weinig
Kinderen vinden bewegen van nature leuk (Boreham & Riddoch, 2001). Ze spelen en zijn actief vanuit zichzelf, maar hedendaags, worden kinderen belemmerd in dit natuurlijke gedrag door de omgeving. De manier waarop wijken worden ontworpen, evenals de invloed van ouders en verzorgers op de kinderen neigen ernaar kinderen hun vermogen om voldoende te bewegen te verminderen. (Giles-Corti, Kelty, Zubrick & Villanueva, 2009). Te weinig bewegen op jonge leeftijd kan overgewicht als gevolg hebben. De leeftijd vóórdat kinderen naar school gaan blijkt de belangrijkste periode voor de ontwikkeling van toekomstig overgewicht (Wilke ea, 2012). Uit onderzoek van Gubbels (2010) is gebleken dat kinderen op het kinderdagverblijf een groot deel van de tijd inactief zijn: ze stonden, zaten of lagen zonder grote bewegingen. Meestal worden de kinderen niet aangemoedigd om actiever te spelen.

Volgens de (conceptversie) Nederlandse Richtlijn Gezond Bewegen (NRGB) zouden baby’s en dreumesen (0-1 jaar) die nog niet zelfstandig kunnen lopen, dagelijks verschillende keren moeten bewegen. Door het kind bijvoorbeeld op zijn buik of in een zijligging te leggen, stimuleer je het tot beweging. Voor dreumesen en peuters (1-3 jaar), die wel zelfstandig kunnen lopen, geldt dat ze elke dag minstens drie uur actief bezig moeten zijn (TNO, 2014 Concept NRGB).

Het probleem dat bijdraagt aan probleem 1 is:

Geen goed beweegaanbod geboden door professionals binnen de opvang en door de ouders.

Binnen de plekken waar jonge kinderen worden opgevangen is er een gebrek aan deskundigheid van het pedagogisch kader. Pedagogisch medewerkers krijgen in de opleiding weinig tot geen informatie over spelen en bewegen met jonge kinderen. Vaak is hier de tijd en de ruimte niet voor in het curriculum van de opleidingen. Andere zaken zoals verzorging, voeding en pedagogische richtlijnen hebben prioriteit. De bagage van de pedagogisch medewerkers op het gebied van bewegen, spelen en bewegingsaanbod is klein (Overbeek ea, 2005). Uit onderzoek van Wilke (2012) bleek bijvoorbeeld dat de pedagogisch medewerkers niet voldoende weten over de oorzaken van overgewicht. Het belang van gezonde voeding werd algemeen erkend, maar meer dan de helft van de professionals weet niet dat onvoldoende beweging ook een belangrijke oorzaak is van overgewicht bij jonge kinderen (Wilke, 2012). Ook bleek dat kinderdagverblijven vaak geen richtlijnen hebben voor bewegen. Er blijkt een gebrek aan uitdagend en op de leeftijd afgestemd beweegaanbod binnen de opvang van jonge kinderen. Er is een tekort aan deskundigheid over kwalitatieve en kwantitatieve beweegprogramma’s om jonge kinderen uit te dagen tot bewegen.

In het verlengde hiervan zijn ook ouders vaak niet op de hoogte van het belang van bewegen voor jonge kinderen en de gevolgen die inactiviteit met zich mee brengt. Daarnaast zijn ouders zich niet goed bewust van de inactieve leefstijl van hun kinderen. Onderzoek toont aan dat 90% van de moeders van inactieve kinderen denken dat hun kinderen actief genoeg zijn (Hesketh ea, 2013). Ouders weten vaak niet wat voor mogelijkheden er zijn, welke activiteiten ze kunnen inzetten of hoe ze hun kind kunnen uitdagen tot bewegen.

Doelgroepen

De einddoelgroep wordt gevormd door jonge kinderen in Nederland van 0 tot 4 jaar binnen de professionele opvang.

Met professionele opvang wordt bedoeld: de opvang waar beroepskrachten aanwezig zijn. Voor deze opvang wordt betaald en de opvang voldoet aan de wettelijke kwaliteitseisen kinderopvang en peuterspeelzalen. Deze opvang is geregistreerd in het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen.

Het aantal kinderopvangorganisaties in Nederland is 3193. Het aantal kinderen dat gebruik maakt van kinderopvang is 683.000. Hiervan maakten eind 2013 261.000 kinderen van 0-4 jaar gebruik van de dagopvang (de rest is gastouderopvang of buitenschoolse opvang). Gemiddeld gaan kinderen 2,5 dag per week naar het kinderdagverblijf. Er is geen verschil in aandeel jongens of meisjes. Met name kinderen van ouders die werken gaan naar de kinderdagverblijf.

Op elke kinderdagverblijf is bewegen belangrijk voor elk kind. Het spreekt voor zich dat voor alle handelingen motorische vaardigheden noodzakelijk zijn, maar ook de ontwikkeling van spraak en het uiten van emoties vraagt om motorische vaardigheden. De motorische ontwikkeling is dan ook nauw verbonden met de andere ontwikkelingsgebieden en dit geldt voor ieder kind (www.kijkopontwikkeling).

Het aantal locaties peuterspeelzalen (PSZ) in Nederland bedraagt ongeveer 4000. Een peuterspeelzaal biedt opvang aan peuters van 2-4 jaar (2 dagdelen per week). De voorschool is een peuterspeelzaal die samenwerkt met een basisschool (4 dagdelen per week) voor kinderen met een taal of ontwikkelingsachterstand. Kinderen die gebruik maken van een peuterspeelzaal zijn vaak peuters van niet werkende ouders. 

De kinderopvang 2-4 jarigen en de peuterspeelzaal zijn door landelijke kwaliteitseisen al zo naar elkaar toegegroeid, dat er in kwaliteit van de opvang nog maar weinig verschil zit.

Intermediaire doelgroep

(Toekomstig*) professionals in de kinderdagverblijf, peuterspeelzalen en voorscholen (die getraind zijn door Beweegkriebels trainers zoals beschreven onder 4. opleiding en competenties).

Kenmerken: pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en peuterspeelzalen zijn bijna allemaal vrouwen. Ze hebben minimaal een MBO opleiding niveau 3. Ze zijn geschoold in het verzorgen, begeleiden naar zelfstandig worden en stimuleren van de ontwikkeling van kinderen. Daarnaast leren ze omgaan met ouders/verzorgers en leren ze over veiligheid en hygiëne. Medewerkers op voorscholen zijn iets vaker HBO geschoold.

*Met toekomstige professionals wordt bedoeld: de studenten binnen relevante opleidingen (zoals: SPH, S&B, CIOS, PABO en ALO). De interventie Beweegkriebels wordt ingebed binnen deze opleidingen om studenten te scholen in Beweegkriebels zodat zij in het werkveld direct aan de slag kunnen met Beweegkriebels. In het werkblad wordt verder gebruik gemaakt van de term professionals.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

  • Kinderen van 0-4 jaar gaan meer bewegen doordat ze, binnen de opvang, gebruik maken van een kwalitatief en kwantitatief goed beweegaanbod.
  • Professionals binnen de opvang bieden kinderen een omgeving die bewegen stimuleert.

Subdoel

  • Kinderen van 0-4 jaar ontwikkelen een positieve beweegattitude doordat ze meer plezier kunnen beleven aan bewegen en spelen;
  • Kinderen van 0-4 jaar spelen vaker met eenvoudige beweegmaterialen;
  • Kinderen van 0-4 jaar worden vaker door de pedagogische medewerkers aangezet tot bewegen.

Na het volgen van de training Beweegkriebels:

  • Zijn alle professionals zich bewust van het belang van bewegen voor kinderen van 0-4 jaar;
  • Hebben alle professionals kennis over de mogelijkheden van het aanbieden van beweegactiviteiten;
  • Hebben alle professionals meer vaardigheden op het gebied van creativiteit, begeleiding en spelinzicht om beweegactiviteiten uit te voeren;
  • Hebben alle professionals kennis en vaardigheden over het gebruik van eenvoudige materialen om spelenderwijs te bewegen;
  • Hebben alle professionals het dagelijks beweegaanbod voor de kinderen van 0-4 jaar uitgebreid tot minimaal een uur beweegactiviteiten in totaal;
  • Zijn alle professionals actief betrokken bij de beweegactiviteiten van de kinderen door: meespelen, meebewegen en enthousiasmeren.

Randvoorwaardelijk subdoel:

  • Het management van de opvang is zich meer bewust van het belang van voldoende bewegen door kinderen van 0-4, wat leidt tot meer draagvlak bij het uitvoeren en integreren van Beweegkriebels in het beleid en in de praktijk.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Opzet van de interventie

Fase 1: niveau organisatie

Doorlooptijd: maand 1,2

Organisatie meldt zich aan voor de interventie Beweegkriebels; intake, planning en coördinatie van de training

Fase 2: niveau professionals
Doorlooptijd: maand 3,4
Training van het pedagogisch kader(7 x 2,5 uur)

Fase 3: niveau kinderen
Doorlooptijd: maand 4,5 en doorlopend
Toepassing van Beweegkriebels in de praktijk (dagelijks 60 minuten)

Fase 4: niveau professionals en ouders
Doorlooptijd: maand 4
Ouderbijeenkomst Beweegkriebels (1 x 2 uur)

Fase 5: niveau organisatie en professionals
Doorlooptijd: maand 6,7,8,9
Inbedding van de aanpak Beweegkriebels en opname in beleid van de organisatie

Fase 6: niveau organisatie en professionals
Doorlooptijd: maand 10 en doorlopend
Evaluatie & borging

Locaties en Uitvoering

Er zijn veel verschillende organisaties die Beweegkriebels kunnen faciliteren, aanbieden, uitvoeren of promoten.

Hoe meer verschillende organisaties de visie, methodiek en activiteiten van Beweegkriebels aanbieden en communiceren hoe groter de kans is dat Beweegkriebels tussen de oren komt te zitten van diegenen die ermee gaan werken of Beweegkriebels kunnen uitvoeren. Herhaling is hier een belangrijk middel om de boodschap te verspreiden.

De organisaties die Beweegkriebels uitvoeren:

  • Kinderdagverblijven
  • Peuterspeelzaal
  • Voorschool

Opgeleide pedagogische medewerkers voeren de activiteiten uit met de kinderen en zorgen voor een kwalitatief en kwantitatief goed beweegaanbod voor de kinderen in de leeftijd van 0-4 jaar. Zij moeten toegerust zijn om met de kinderen spelenderwijs te bewegen. Beweegkriebels richt zich op de mogelijkheid om spelenderwijs te bewegen te integreren in de dagelijkse structuur. Daarmee levert Beweegkriebels een bijdrage aan het stimuleren van een actieve, gezonde leefstijl.

Ondersteuning

Organisatorische randvoorwaarden op lokaal niveau:

  • Opleiden van de pedagogisch medewerkers middels de training Beweegkriebels
  • Inplannen van evaluatie en overleg momenten
  • Aanstellen coördinator programma Beweegkriebels
  • Creëren van ruimte om te bewegen
  • Aanschaf van eenvoudige materialen
  • Mogelijkheid tot splitsen van leeftijd 0-1 ,5 jaar 1,5 -3 jaar
  • Opzetten van een ouderbijeenkomst

Contextuele randvoorwaarden op lokaal niveau:

  • Draagvlak bij de uitvoerende professionals, welke wordt bevorderd door
  • Ondersteuning en draagvlak vanuit het management
  • Ondersteuning en draagvlak van de collega’s 
  • Betrekken van ouders bij Beweegkriebels
  • Taal barrières bij ouders kunnen opvangen tijdens informatieoverdracht
  • Mogelijke samenwerking zoeken met consultatiebureau, sportbedrijf of school 

Implementatie lokaal 
Om Beweegkriebels te implementeren moeten pedagogisch medewerkers de training Beweegkriebels volgen. Hiervoor kan contact worden opgenomen met trainers Beweegkriebels welke via de website van Beweegkriebels zijn te vinden.

Elke organisatie kiest zijn/haar eigen manier van implementeren. De interventie biedt verschillende mogelijkheden welke aan bod komen tijdens de trainingen. Beweegkriebels voor de kinderen op de verschillende locaties kan verschillend worden vormgegeven.

Elke organisatie voert Beweegkriebels uit op de manier die bij hun locatie en praktijk aansluit. Dit kan zijn elke dag Beweegkriebels activiteiten of het integreren van Beweegkriebels activiteiten gedurende de hele dag op momenten dat het kan. Op deze manier geeft ieder Beweegkriebels een eigen invulling binnen de methodiek van de interventie. Dit maakt Beweegkriebels bij uitstek een interventie waar professionals mee aan het werk kunnen in de eigen praktijk en met de eigen visie op hun pedagogisch beleid.

Implementatie bij intermediair
De opgeleide trainer verzorgd de training Beweegkriebels.
Elke trainer zet de training uit via zijn/haar eigen organisatie. Beweegkriebels biedt verschillende mogelijkheden zoals

  • integreren binnen het curriculum van de opleiding
  • aanbieden van een scholing binnen de eigen organisatie
  • aanbieden van de scholing als open inschrijving. 

In de train-de-trainer worden al deze mogelijkheden besproken met de opgeleide trainers.

Aangezien Beweegkriebels is ingedeeld in afgeronde thema’s kunnen de opgeleide trainers de training zelf vorm geven met de handvatten die ze hebben gekregen. Hierdoor kan de training afgestemd worden op de behoefte van de deelnemers. Via de website van Huis voor Beweging is het mogelijk dat opgeleide trainers hun trainingsaanbod bekend maken.

Implementatie landelijk
De landelijke implementatie van Beweegkriebels wordt door Huis voor Beweging uitgevoerd. Middels een communicatieplan wordt Beweegkriebels onder de aandacht gebracht van organisaties en opleidingen.

Huis voor Beweging zal de komende jaren Beweegkriebels ondersteunen, faciliteren en doorontwikkelen.

Materialen

  • Beweegtips; Set van 3 beweegkaarten voor de leeftijden 0-1 jaar (lekker bewegen), 1-2 jaar (samen bewegen) en 2-4 jaar (bewegend leren): webshop van Beweegkriebels.nl
  • Beweegspeelkaarten; Set speelkaarten met op elke kaart een beweegspel: webshop van Beweegkriebels.nl
  • Brochure Beweegkriebels: Brochure ‘De kracht van Beweegkriebels’. Hierin staan de doelgroepen, doelen, en methodiek : webshop van Beweegkriebels.nl
  • App Beweegkriebels: Via de appstore en google playstore
  • Handreiking ‘Beweegkriebels’; Naslagwerk voor trainers en professionals. Alleen via de training te verkrijgen
  • Www.beweegkriebels.nl
  • Advisering en ondersteuning; Huis voor Beweging ondersteunt en adviseert organisaties bij het ontwikkelen van beleid rondom bewegen met jonge kinderen.

Oordeel commissie

De aanpak is helder beschreven en de doelgroepen ‘kinderen 0-4 jaar’, ‘professionals in de kinderopvang’ en de setting ‘kinderopvang’ zijn goed gekozen. het is aannemelijk dat hier iets aan beweeggedrag te verbeteren valt. De commissie heeft nog wel de zorg rondom het praktische punt van haalbaarheid omdat er ruimte gemaakt moet worden in het drukke dagprogramma. Betrokkenheid van management is cruciaal.

Uitvoerbaarheid

De uitvoerbaarheid wordt door de erkenningscommissie als ‘goed’ gewaardeerd. Er zijn uitgebreide materialen en ondersteuning voor de uitvoering beschikbaar. De materialen zijn duidelijk, verzorgd en aantrekkelijk. De brede implementatie in het land ondersteunt dit. Deelnemers aan de trainingen zijn enthousiast. 

Belangrijke documenten

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)