Terug naar overzicht

Bewegen aan Tafel

De training Bewegen aan Tafel is bedoeld voor medewerkers en vrijwilligers ( intermediaire doelgroep), werkzaam in onder andere woonzorginstellingen, huiskamerprojecten en kleinschalig wonen. M.a.w. voor hen die werkzaam zijn met kwetsbare senioren( uiteindelijke doelgroep). Zij leren op een goede manier invulling geven aan een actieve(re) dagbesteding

De training Bewegen aan Tafel is een 4 uur durende praktijkgerichte en interactieve training, die wordt aangevuld met theoretische (achtergrond) informatie. De training wordt bij voorkeur in-company gegeven. De deelnemers gaan actief bezig o.a. met oefenstof uit de BeweegID box en de materialen die hierin genoemd worden en maken kennis met verhalend bewegen. Deelnemers krijgen didactische tips en handvatten voor het opstarten van Bewegen aan Tafel. Ook wordt door de deelnemer een mini-les gegeven aan de andere deelnemers, zodat daar ervaring mee opgedaan wordt.

Probleembeschrijving

Regelmatige lichamelijke inspanning kan de gevolgen van het verouderingsproces vertragen. Door de afname van zaken als spierkracht en uithoudingsvermogen functioneren mensen op oudere leeftijd minder goed. Dit heeft gevolgen voor de zelfredzaamheid en deelname aan de maatschappij. Onderzoek heeft aangetoond dat regelmatige lichamelijke activiteit hieraan kan bijdragen en zo wellicht een positieve invloed heeft op de zorgzwaarte van ouderen (Hildebrandt e.a., 2010).

Naast lichamelijk effecten heeft bewegen ook invloed op het verouderingsproces van de hersenen. Onvoldoende bewegen heeft een negatieve invloed op de doorbloeding van het voorste deel in de hersenen (frontaalkwab) en daarmee op het nemen van ingewikkelde beslissingen, het concentratievermogen, de snelheid waarmee we informatie verwerken en geheugentaken (Hildebrandt, Chorus, & Stubbe, 2010).

De Gezondheidsraad adviseert de minister van VWS om te stimuleren dat mensen blijvend meer bewegen en minder stilzitten. Bewegen aan Tafel zorgt dat mensen minder stil(!) zitten. Professor Scherder pleit er steeds weer voor om juist met deze kwetsbare ouderen meer te gaan bewegen om hun welbevinden te vergroten.

In het 14 september 2017 verschenen SCP-rapport staat beschreven:

  1. Er wonen in 2015 circa 117.000 ouderen in een verzorgings- of verpleeghuis. 60% van de bewoners zijn vrouwen van 80 jaar of ouder.
  2. Vrijwel alle bewoners kampen met (ernstige) lichamelijke beperkingen. Driekwart heeft geheugenklachten, 40% heeft dementie.
  3. Driekwart van de bewoners ontvangt naast de zorgverlening van het personeel in het tehuis ook hulp van (een van hun) familieleden.
  4. Kwart van de ouderen in instellingen zegt zelden of nooit buiten te komen.

Uit bovenstaande gegevens blijkt dat de doelgroep aanzienlijk is. Door ook vrijwilligers te betrekken in deze training kunnen zij professionals prima ondersteunen bij de invulling van bewegingsgerichte dagbesteding.

Voor deze doelgroep zijn weinig (erkende) beweegactiviteiten/interventies beschikbaar. Bewegen aan Tafel sluit goed aan bij de mogelijkheden van deze doelgroep. Bewegen aan Tafel biedt een laagdrempelige mogelijkheid om extra beweegmomenten te creëren in hun eigen leefruimte. Uitvoerbaar door medewerkers en/of vrijwilligers

Bewoners komen steeds minder mobiel ‘binnen’ bij woonzorginstellingen. De zorg staat onder druk en daardoor is er minder prioriteit voor welzijn en andere activiteiten. Bewegen aan tafel biedt kans om bij te dragen aan beter welbevinden van de kwetsbare ouderen.

Doelgroepen

De uiteindelijke doelgroep van de interventie zijn de kwetsbare senioren, die door hun fysieke- of geestelijke problemen* niet in staat zijn tot het bijwonen van het reguliere beweegaanbod. Deze doelgroep vindt men vooral in woonzorginstellingen of, indien thuiswonend, in de dagopvang.

  • Nederland heeft momenteel zo’n 735.000 inwoners van 80 jaar of ouder.
  • In Nederland wonen zo’n 129.000 mensen in een verpleeg- of verzorgingshuis. (Bron: Zorginstituut Nederland, 2015). Dit betekent dat 6 van de 7 80+ers thuis woont! (Bron: Actiz)

*Fysieke problemen: o.a. verminderde mobiliteit, spierkracht, coördinatie en reactievermogen. Geestelijke problemen: o.a. dementie, depressieve gevoelens, sociaal isolement

Intermediaire doelgroep

De interventie is bedoeld voor medewerkers en vrijwilligers die werken met kwetsbare senioren binnen o.a. woonzorginstellingen, wijkcentra, dagbesteding en kleinschalig wonen. Het betreft zowel zorgverleners als management. Hierna deelnemer genoemd.

Binnen woonzorginstellingen worden medewerkers Welzijn ingezet voor huiskamerprojecten en dagbesteding in de meerzorg en kleinschalig wonen. Deze medewerker is geschoold op welzijnsactiviteiten. Bewegen is een klein en niet toereikend onderdeel van hun opleiding

Heden ten dage wordt steeds vaker de vrijwilliger (o.a. mantelzorger) ingezet voor een stukje dagbesteding bij huiskamerprojecten en wijkcentra. De competenties van de vrijwilligers lopen uiteen. Het is zoeken naar aansturing, naar scholing van vrijwilligers om op een goede manier invulling te geven aan dagbesteding.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Uiteindelijke doelgroep

Hoofddoel voor de kwetsbare senioren is: een actieve(re) dagbesteding krijgen doordat zij vaker betrokken zijn bij Bewegen aan Tafel. Zodat een bijdrage wordt geleverd aan de zelfredzaamheid en het welbevinden van kwetsbare senioren.

Onderzoek heeft aangetoond dat regelmatige lichamelijke activiteit hieraan kan bijdragen en zo wellicht een positieve invloed heeft op de zorgzwaarte van ouderen (Hildebrandt e.a., 2010).

Hoofdoel intermediaire doelgroep

Deelnemers zijn in staat om kwetsbare senioren te begeleiden bij het bewegen aan tafel, waardoor zij met meer plezier bewegen, zich prettiger voelen en vooral hun zelfredzaamheid onderhouden. Het streven is om 5x per week minimaal 15-30 minuten met de uiteindelijke doelgroep aan tafel te bewegen.

Subdoel

Subdoel intermediaire doelgroep (hierna te noemen de deelnemers):

  • Deelnemers hebben meer kennis over het belang van bewegen
  • Deelnemers krijgen praktische vaardigheden aangereikt zodat zij zelfstandig vol nieuwe ideeën met de uiteindelijke doelgroep kunnen Bewegen aan Tafel.
  • Deelnemers zijn zich meer bewust van het belang van bewegen om de kwaliteit van leven van de uiteindelijke doelgroep te onderhouden.
  • Deelnemers hebben meer mogelijkheden om dagelijks (op relatief eenvoudige wijze) invulling te geven aan één of meerdere beweegmomenten aan tafel. Door gebruik van de BeweegID box is dit mogelijk zonder voorbereidingstijd.
  • Deelnemers kunnen de basis beweegvormen (de kaarten uit de box) aanpassen aan de eigen groep (verzwaren, vergemakkelijken, meer rust, enz.).
  • Deelnemers kunnen problemen oplossen die het opstarten en/of de uitvoering belemmeren (bv wat te doen met mensen die niet mee willen doen, of nare opmerkingen maken).
  • Deelnemers zorgen ervoor dat de uiteindelijke doelgroep zich tijdens het beweegmoment veilig voelt, zowel fysiek (oog voor vermoeidheid) als sociaal (ik mag het anders doen).
  • Deelnemers hebben oog voor de zithouding van de uiteindelijke doelgroep.
  • Deelnemers kunnen “Bewegen aan Tafel” uitdragen binnen de woonzorginstelling.

De subdoelen van de uiteindelijke doelgroep:

“Voor niet-actieven, met of zonder beperkingen, is elke extra hoeveelheid lichaamsbeweging zinvol. Onafhankelijk van intensiteit, duur, frequentie en type.” (Hildebrandt, Chorus, & Stubbe, 2010)

  • Ouderen onderhouden hun zelfredzaamheid doordat er een beroep gedaan wordt op fijne motoriek, spierkracht, mobiliteit, reactievermogen.
  • Ouderen gaan meer sociale contacten aan en zijn zich hier van bewust;
  • Ouderen voelen zich beter: in plaats van geconfronteerd te worden met onvermogen, ervaren zij nu wat zij nog wél kunnen (positieve ervaring, o.a. door oefenstof op maat, sociale contacten, afleiding).
  • De cognitieve vaardigheden van de ouderen worden getraind doordat de oefeningen een appèl doen op coördinatie, reactievermogen en het werken met taal, kleuren of getallen.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Voorbereiding

  • Start: De belanghebbende organisatie neemt contact op met BeweegID met het verzoek om meer informatie over de training. Dit eerste contact verloopt doorgaans via de website van BeweegID (www.beweegid.nl), de NIJHA , of de Dementie winkel.
  • 1 – 2 dagen na ‘start’: BeweegID neemt binnen 2 dagen contact op met aanvrager en geeft informatie over inhoud, duur, kosten en voorwaarden van de training.
  • 0 – 2 maanden na ‘start’: Indien akkoord wordt in onderling overleg een datum vastgelegd. BeweegID kan binnen een week starten. Meestal duurt het echter 1 à 2 maanden, omdat de beoogde deelnemers vrij gepland moeten worden. Ter ondersteuning kan BeweegID een voorbeeld van een standaard uitnodiging ter beschikking stellen.

Uitvoering

  • Eén week voor aanvang is er overleg over bijvoorbeeld de benodigde ruimte, beamergebruik, eventueel bestelde materialen en ontvangt BeweegID een deelnemerslijst.
  • BeweegID geeft de training. Deze duurt 4 uur en wordt afgesloten met het evaluatieformulier.

Implementatie en borging

Tijdens de training richten wij ons op de aanpak, de financiering, de betrokkenen, de samenwerking en monitoring en evaluatie van de interventie

Evaluaties

  • Binnen één week na de training stuurt BeweegID een terugkoppeling o.b.v. de evaluatieformulieren naar de opdrachtgever. Hierbij wordt met name aandacht besteed aan de voorwaarden die het Bewegen aan Tafel (volgens de deelnemers) in hun zorgcontext mogelijk maken.
  • Eén maand na de training neemt BeweegID contact op met de organisatie met de vraag of Bewegen aan Tafel van de grond komt.
  • Ongeveer 6 maanden na de training volgen de “Slotevaluatie formulieren” waarmee inzicht wordt verworven in de impact en het bereik van de training Bewegen aan Tafel binnen de organisatie en eventuele obstakels. De bevindingen worden terug gekoppeld.

Locaties en Uitvoering

BeweegID voert de interventie uit op locaties waar men beschikt over een eigen ruimte met een grote tafel met stoelen. Een tafel waar alle aanwezigen om heen kunnen zitten met voldoende beweegruimte. Aansluitmogelijkheden voor de beamer en muziekinstallatie moeten aanwezig zijn. Meestal geeft BeweegID de interventie in woonzorgcentra, ziekenhuizen maar ook in gemeentehuizen en buurtcentra. Doordat alles wat nodig is door BeweegID meegenomen wordt, inclusief beamer, cd-speler en alle materialen is BeweegID voor de training zo min mogelijk afhankelijk van derden. BeweegID garandeert daardoor voor de deelnemers en voor zichzelf dat de training op tijd en zonder strubbelingen kan starten.

Ondersteuning

  • Na aanmelding voor een training adviseert BeweegID om mensen van verschillende locaties en huiskamers mee te laten doen. We bereiken zo dat we de opgedane kennis zo veel mogelijk verspreiden binnen de woonzorginstelling en dat zoveel mogelijk mensen van de uiteindelijke doelgroep bereikt worden.
  • BeweegID adviseert dat deelnemers elkaar ook van tips en creatieve ideeën op de hoogte kunnen brengen, b.v. door het starten van een “beweeg” appgroep. Dit werkt motiverend.
  • Door het invullen van “de favoriete kaart” in de BeweegID box houden medewerkers elkaar op de hoogte van successen en moeilijkheden.
  • Indien mogelijk wordt de organisator, vaak een leidinggevende, gevraagd om mee te doen, zodat alle neuzen de zelfde kant opstaan en hij of zij ook op de hoogte is van de inhoud van de interventie.
  • Lukt het de organisator niet om zelf deel te nemen, dan vragen we in ieder geval of deze een kort welkomstwoord wil houden, waarna BeweegID inhaakt op het belang van de ondersteuning door leidinggevenden van het Bewegen aan Tafel.
  • Onderdeel van de interventie is het met de deelnemers uitwisselen van ideeën (elevator pitch) om implementatie te bevorderen.
  • In de deelnemers reader bevind zich o.a. het artikel van Feenstra- van der Zedde (z.d.): Tips om meer bewegen in woonzorginstellingen voor ouderen goed te implementeren.

Materialen

Werving

  • Flyers; deze worden verspreid tijdens congressen of via de mail van verschillende organisaties (b.v. Sportservice Overijssel).
  • Website; deze wordt regelmatig bijgehouden en bevat nuttige informatie voor zowel aspirant- als aanstaande deelnemers.

Uitvoering

  • Deelnemers-reader; hierin zijn onze algemene tips te vinden voor het starten van een beweegmoment, relevante artikelen over het belang van bewegen voor de uiteindelijke doelgroep (Prof. dr. Scherder), de stand van zaken (Cijfers over ouderen en het belang van bewegen van Kenniscentrum Sport), tips voor de implementatie van bewegen in de organisatie (Feenstra- van der Zedde, z.d.).
  • PowerPointpresentatie; waar doen we het voor, hoe pak je het aan, waar let je op, enz.
  • BeweegID box (de kaarten met beweegvormen) vormt de basis van onze trainingen.
  • Sport- en spelmaterialen; zelfgemaakt of bestaand van de NIJHA. Wij gebruiken o.a. ballonballen, knijpballen, ballonnen, foambuisjes, pittenzakken, touwtjes, waterflesjes, dobbelsteen en schilders tape.

Evaluatie

  • Evaluatieformulieren voor direct en een half jaar na de training.

Belangrijke documenten

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)