Terug naar overzicht

Body-Mind Fit met aikido

Doelgroep
De doelgroep voor de interventie zijn 55-plussers

Doel
Body-MindFit (BMF) is een fysieke training vanuit Aikido gericht op het verminderen van (ervaren) kwetsbaarheid bij ouderen.

Aanpak
BMF begint met het informeren van de doelgroep via de verschillende lokaal aanwezige media en het aanbieden van 2 kennismakingsworkshops. Vervolgens start het programma als een sportimpuls van 9 weken. Tijdens deze 9 weken krijgen de deelnemers wekelijks een les van 90 minuten.
Deze 90 minuten zijn verdeeld in een

  1. Fysiek Aikido gedeelte in de vorm van een fysieke training van 45-60 minuten gericht op het aannemen en aanleren van een mindset en de daarmee verbonden fysieke houding en wijze van ademhaling. Van daaruit worden weerbaarheidstechnieken uitgevoerd samen met een partner. Door de Aikido training van de Mindset,de Fysieke houding, de Ademhaling en het uitvoeren van Technieken in samenwerking met een andere, werkt de deelnemer aan de fysieke, cognitieve en emotionele dimensie van zijn/haar weerbaarheid.
  2. Sociaal gedeelte van 30-45 min, waarin de relevantie van de les besproken wordt met betrekking tot de eigen leefsituatie en er gewerkt wordt aan het aangaan van sociale relaties en het ervaren van sociale steun onder het genot van een kopje koffie of thee. Gedurende de laatste 3 weken doen vrijwilligers vanuit de lokale aikidovereniging mee en wordt men uitgenodigde voor een proefles bij de lokale aikidovereniging.

Tijdens de laatste les wordt men na de afronding van het sociale gedeelte gedurende een uur geïntroduceerd aan andere relevante bewegingsaanbieders vanuit het perspectief van BMF; Chi-Kung, Tai-chi en Yoga. Mocht men kiezen voor de lokale aikidovereniging dan wordt lidmaatschap aangeboden tegen een opstap-tarief welke 6 maanden geldt.

Probleembeschrijving

Probleem

Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau(SCP, 2011) neemt het aandeel 65-plussers in de Maatschappij tot 2030 fors toe en wel zo sterk dat 25% van de bevolking tot deze groep behoort. Dat zijn meer dan 4 miljoen mensen. De 65-plussers zijn daarbij door een opeenstapeling van lichamelijke, psychische en sociale tekorten kwetsbaar voor (ernstige) gezondheidsproblemen, die kunnen leiden tot (grote) beperkingen in het dagelijks functioneren. Mensen zijn kwetsbaar als ze niet weerbaar genoeg zijn. “Weerbaar zijn” zegt iets over de mate waarin je weerstand kunt bieden aan negatieve invloeden van buitenaf. Om weerbaar te zijn, en daarmee kwetsbaarheid te verminderen, heb je bepaalde vaardigheden nodig.

Meervoudig kwetsbaar

Het SCP (2011) stelt voorts dat 65-plussers meervoudig kwetsbaar zijn. Doorgaans wordt alleen gewezen op het fysieke aspect van de gezondheidsproblemen. Maar ook psychische en sociale klachten zijn belangrijk. Kwetsbaarheid wordt geoperationaliseerd naar de volgende indicatoren:

  • Fysiek, o.a. lichamelijk actief zijn, voeding, mobiliteit, evenwicht, zintuiglijke functies (horen, zien), kracht, uithoudingsvermogen;
  • Cognitief, o.a. denken, herinneren, waarnemen, interpreteren, problemen oplossen;
  • Emotioneel, o.a. stemming en coping (hoe ga je om met gebeurtenissen in je leven);
  • Sociaal, o.a. sociale steun en sociale relaties.

Kwetsbaarheid in cijfers

  • 27 procent van de 65-plussers is kwetsbaar(SCP,2011), dat zijn bijna 700.000 personen.
  • Een kwart van de zelfstandig wonende 65-plussers in Nederland is kwetsbaar. In verzorgingstehuizen is driekwart van de 65-plussers kwetsbaar.
  • In verpleeghuizen is bijna elke bewoner kwetsbaar.
  • Ouderen, vrouwen, verweduwde en mensen met een lage opleiding zijn vaker blijvend kwetsbaar dan anderen.
  • Van de kwetsbare ouderen is circa 70 procent fysiek kwetsbaar, en circa 60 procent psychisch of sociaal kwetsbaar.

Gevolgen van kwetsbaarheid

De kans op vroegtijdig overlijden is voor blijvend kwetsbaren bijna drie keer groter dan voor ouderen die niet niet-kwetsbaar blijven. Daarnaast heeft kwetsbaarheid ook gevolgen voor het sociaal verkeer. Men raakt eerder in een sociaal isolement en zal eerder en meer aanspraak maken op de zorg. De uitgaven voor de zorg zijn sinds 1972 onafgebroken gestegen, van 8 procent naar 13 procent van het Bruto Nationaal Product. Ouderen zijn grootverbruikers van zorg (Nicis,2009).De interventie richt zich op het verminderen van de kwetsbaarheid van ouderen, die daardoor zelfstandiger zijn. Zelfstandiger ouderen behoeven minder zorg.

Doelgroepen

De primaire doelgroep van de interventie zijn de kwetsbare 55-plussers, de ouderen.

Intermediaire doelgroep

De intermediaire doelgroep zijn Aikidoleraren
Om een kwalitatief goede bijdrage te kunnen leveren aan het verminderen van kwetsbaarheid van ouderen, is het van belang dat het BMF programma wordt uitgevoerd door deskundig kader. De trainers van het BMF programma zijn allen rijkserkend Aikidoleraar, tenminste vijftig jaar oud en hebben affiniteit met de doelgroep. Deze aikidoleraren fungeren als rolmodel en zijn een voorbeeld van het BodyMind-Fit zijn.Als aikido beoefenaars is men bewust en actief verbonden met een proces van permanente educatie en onderhoud.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Ouderen (55-plussers) verlagen hun kwetsbaarheid door meer te doen aan BMF om daarmee nu, en op latere leeftijd beperkingen in het dagelijks leven te voorkomen.

Subdoel

Om de kwetsbaarheid van ouderen te verbeteren richt BMF zich op de volgende subdoelen:

1 Ouderen vergroten hun weerbaarheid
Weerbaarheid wordt hier omschreven als het vermogen op te komen dan wel te zorgen voor zichzelf, met respect voor zichzelf en anderen in situaties die door het individu in kwestie als beangstigend dan wel bedreigend wordt ervaren.

2 Ouderen verbeteren hun positieve zelf waargenomen competenties:
De factor “positieve zelf waargenomen competenties”omvat de volgendesubdoelen:

Fysieke fitheid

  • Ouderen krijgen betere fysieke fitheid( uithoudingsvermogen, coördinatie, mobiliteit en kracht).

Mentale fitheid

  • Ouderen verhogen hun alertheid en probleemoplossend vermogen (cognitieve vlak)
  • Ouderen verminderen hun angstbeleving en komen meer in het reine en in balans met het ouder worden(emotionele vlak).

Sociale relaties

  • Ouderen doorbreken hun sociaal isolement en verbeteren hun contactvaardigheden
  • Ouderen krijgen meer sociale relaties en verbeteren hun actieve copingstrategie.

De verschillende dimensies komen overeen met de indicatoren die in de probleemomschrijving zijn genoemd als velden waarop de kwetsbaarheid van ouderen tot uitdrukking komt.
De interventie wordt uitgevoerd vanuit de bewegingsdiscipline Aikido. Aikido kent in het algemeen de volgende doelstellingen, welke voor de interventie als subdoelen worden meegenomen;

3 Verbeteren van de beleefde vitaliteit en innerlijke kracht
Vitaliteit wordt hier omschreven als”de beleefde staat van zijn en door anderen waargenomen staat van zijn in termen van energiek en vitaal”. Met het woord Ki wordt innerlijke kracht aangegeven. Dat wat zich ontwikkeld door de beoefening van Aikido.

4 Verbeteren van het beleefde gevoel van eenheid en verbondenheid
Eenheid wordt hierbij omschreven als een beleefde staat van zijn welke gekoppeld is aan het tevreden zijn met zichzelf, het zichzelf in balans voelen en een ogenschijnlijk gemak in het handelen. (Aiki = het zich een en verbonden voelen, eenheid in verbintenis. D0=de weg van)

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Stap 1: opbouw netwerk
Het netwerk omvat minimaal de volgende partijen: Gemeente, AN, indien aanwezig de lokale aikidovereniging, een ouderenorganisatie, en docenten van andere BMF gerelateerde bewegingsdisciplines

Stap 2 : werving doelgroep,informatievoorziening en workshops
Door middel van buurtkranten, flyers en gericht gestuurde informatiebrieven wordt de doelgroep gedurende een periode van 1-3 maanden geïnformeerd over het BMF programma. Daarbij wordt ook direct verwezen naar de website http://www.bodymindfit.nlwaar contactinformatie te vinden is over de interventie. Ter verdere werving worden er 2 kennismakingsworkshops georganiseerd met een open inschrijving.

Totale duur 1- 3 maanden
Workshop: 2 x 1 uur.

Stap 3: draaien van het BMF programma
BMF heeft een totale duur van 9 weken. Tijdens deze 9 weken krijgen de deelnemers wekelijks een les van 90 minuten. Deze 90 minuten zijn verdeeld in een fysiek Aikido deel en een sociaal deel.
Het Aikido deel duurt 45-60 minuten. In deze tijd werkt de deelnemer aan de fysieke, cognitieve, en emotionele dimensies van zijn kwetsbaarheid. In het sociale deel dat varieert van 30-45 minuten, wordt gewerkt aan het aangaan van sociale relaties en het ervaren van sociale steun onder het genot van een kopje koffie of thee.

Totale duur : 3-4 maanden
Totaal aantal lessen : 9
Frequentie : 1 keer per week
Lesduur : 90 minuten

Stap 4: opstapfaseinde vereniging en evaluatie
Tijdens de laatste 3 bijeenkomsten wordt er samen getraind met aikidoka’s van de lokale aikidovereniging, bedoeld als opstap naar de vereniging zelf. Daarna zitten de deelnemers gedurende 6 maanden in een opstapprogramma van de vereniging. Met alle betrokken partijen wordt een evaluatie gehouden. Met de deelnemers tijdens de laatste bijeenkomst en met de andere partijen daarna.

Locaties en Uitvoering

De interventie wordt uitgevoerd door een lokale aikidovereniging of Aikido Nederland indien er nog geen vereniging is.

BMF kan worden aangeboden als ‘open inschrijving’ cursus vanuit de lokale aikidovereniging. De lokale aikidovereniging is dan verantwoordelijk voor de promotie en organisatie.
Ook kan BMF worden ‘ingevlogen’ door op de doelgroep gerichte hulpverlenende en ondersteunende instanties.

Gelet op de aard van de oefeningen is het wenselijk dat BMF wordt uitgevoerd in een ruimte waar men de beschikking heeft over zogenaamde ‘judomatten’. Deze zijn te alle tijde in bruikleen te verkrijgen vanuit AN.

Wanneer de lokale aikidovereniging de beschikking heeft over een locatie met judomatten, dan wordt aanbevolen dat BMF altijd wordt verzorgd in de locatie van de aikidovereniging. Dit verhoogt ook de kans op ‘doorstroming’ van de oudere naar de aikidovereniging (sportstimulering).

Mogelijke ondersteunende instanties

De interventie wordt uitgevoerd door de lokale aikidovereniging, of als deze er niet is door docenten vanuit AN. Om in contact te komen met ouderen in de wervingsfase van de interventie kan men zich richten op de volgende ondersteunende organisaties:

  • Gemeenten;
  • (Lokale GGD, gezondheidsmakelaars, valpreventieprojecten;
  • Fysiotherapeuten;
  • Organisaties en verenigingen voor ouderen;
  • Wijk en buurtcentra;
  • Combinatiefunctionarissen

Ondersteuning

  • Voor de uitvoering is een handleiding, waarin de doelen en methodiek beschreven staan beschikbaar.
  • Voor het organisatieproces is er een stappenplan.
  • Alle interventies worden centraal geregistreerd bij Aikido Nederland.
  • Bij Aikido Nederland is een coördinator BodyMind Fit aangesteld, . Deze ondersteunt als procesbegeleider elke BMF interventie in al zijn fasering van start tot evaluatie.
  • De evaluaties: bevindingen en hieruit voortkomende aanpassingen worden centraal verzamelddoor AN, hierdoor is een voortdurende vernieuwing mogelijk van de interventie door AN
  • Er is een landelijke werkgroep van Aikidodocenten die geïnteresseerd zijn in Aikido voor ouderen
  • Het programma is opgenomen in de opleidingen tot Aikidodocent niveau 3 en 4.
  • Het aanbod wordt inhoudelijk begeleid door Aikidodocenten op masterniveau welke zitting hebben in de technische raad en de wetenschappelijke raad van Aikido Nederland, waarin 3 bewegingswetenschappers zitting hebben.

Materialen

Promotie

  • Folders, flyers, posters.
  • Website, waar informatie te vinden is over de opzet,inhoud, kosten en contactgegevens te vinden zijn.

Uitvoer

  • Tatami
    Voor de uitvoering van de interventie is de aanwezigheid van judomatten noodzakelijk. Indien nodig stelt Aikido Nederland een leenmat ter beschikking.
  • Handleiding
    Voor de uitvoering van de interventie is een handleiding beschikbaar voor de uitvoerende aikidodocenten
  • Evaluatiemateriaal
    AN stelt een procesevaluatie beschikbaar bestaande uit:
  • vragenlijsten voor de deelnemers
  • vragenlijsten voor de uitvoerders
  • vragenlijsten voor de lokale aikidovereniging
Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)