Terug naar overzicht

Body-Mind Fit met aikido

Body-MindFit (BMF) is een fysieke training vanuit Aikido gericht op het verminderen van (ervaren) kwetsbaarheid bij ouderen.

Probleembeschrijving

Probleem

Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau(SCP,2011) neemt het aandeel 65-plussers in de Maatschappij tot 2030 fors toe en wel zo sterk dat 25% van de bevolking tot deze groep behoort. Dat zijn meer dan 4 miljoen mensen. De 65-plussers zijn daarbij door een opeenstapeling van lichamelijke, psychische en sociale tekorten kwetsbaar voor (ernstige) gezondheidsproblemen, die kunnen leiden tot (grote) beperkingen in het dagelijks functioneren.

Mensen zijn kwetsbaar als ze niet weerbaar genoeg zijn. “Weerbaar zijn” zegt iets over de mate waarin je weerstand kunt bieden aan negatieve invloeden van buitenaf. Om weerbaar te zijn, en daarmee kwetsbaarheid te verminderen, heb je bepaalde vaardigheden nodig.

Meervoudig kwetsbaar

Het SCP (2011) stelt voorts dat 65-plussers meervoudig kwetsbaar zijn. Doorgaans wordt alleen gewezen op het fysieke aspect van de gezondheidsproblemen. Maar ook psychische en sociale klachten zijn belangrijk. Kwetsbaarheid wordt geoperationaliseerd naar de volgende indicatoren:

  • Fysiek, o.a. lichamelijk actief zijn, voeding, mobiliteit, evenwicht, zintuiglijke functies (horen, zien), kracht, uithoudingsvermogen;
  • Cognitief, o.a. denken, herinneren, waarnemen, interpreteren, problemen oplossen,
  • Emotioneel, o.a. stemming en coping (hoe ga je om met gebeurtenissen in je leven)
  • Sociaal, o.a. sociale steun en sociale relaties.

Kwetsbaarheid in cijfers

  • 27 procent van de 65-plussers is kwetsbaar(SCP,2011), dat zijn bijna 700.000 personen.
  • Een kwart van de zelfstandig wonende 65-plussers in Nederland is kwetsbaar. In verzorgingstehuizen is driekwart van de 65-plussers kwetsbaar.
  • In verpleeghuizen is bijna elke bewoner kwetsbaar.
  • Ouderen, vrouwen, verweduwde en mensen met een lage opleiding zijn vaker blijvend kwetsbaar dan anderen.
  • Van de kwetsbare ouderen is circa 70 procent fysiek kwetsbaar, en circa 60 procent psychisch of sociaal kwetsbaar.
  • In beweging blijven werkt gezondheidbevorderend. Het Ministerie van VWS heft op 22 augustus 2017 de nieuwe beweegnormen gepresenteerd. Vooral ouderen halen niet de combinatienorm. (bron www.allesoversport.nl

Doelgroepen

De primaire doelgroep van de interventie zijn de kwetsbare 55-plussers, de ouderen.

Intermediaire doelgroep

De intermediaire doelgroep zijn Aikidoleraren

Om een kwalitatief goede bijdrage te kunnen leveren aan het verminderen van kwetsbaarheid van ouderen, is het van belang dat het BMF-programma wordt uitgevoerd door deskundig kader. De trainers van het BMF programma zijn allen rijkserkend Aikidoleraar, tenminste vijftig jaar oud en hebben affiniteit met de doelgroep. Deze aikidoleraren fungeren als rolmodel en zijn een voorbeeld van het Body Mind Fit zijn. Als aikido beoefenaars is men bewust en actief verbonden met een proces van permanente educatie en onderhoud.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Ouderen (55-plussers) verlagen hun kwetsbaarheid door meer te doen aan BMF om daarmee nu, en op latere leeftijd beperkingen in het dagelijks leven te voorkomen. Klik hier als u tekst wilt invoeren.

Subdoel

Om de kwetsbaarheid van ouderen te verbeteren richt BMF zich op de volgende subdoelen:

  1. Ouderen vergroten hun weerbaarheid

Weerbaarheid wordt hier omschreven als het vermogen op te komen dan wel te zorgen voor zichzelf, met respect voor zichzelf en anderen in situaties die door het individu in kwestie als beangstigend dan wel bedreigend wordt ervaren.

  1. Ouderen verbeteren hun positieve zelf waargenomen competenties:

De factor “positieve zelf waargenomen competenties” omvat de volgende subdoelen:

  • Fysieke fitheid
  • Ouderen krijgen betere fysieke fitheid( uithoudingsvermogen, coördinatie, mobiliteit en kracht).
  • Mentale fitheid
  • Ouderen verhogen hun alertheid en probleemoplossend vermogen (cognitieve vlak)
  • Ouderen verminderen hun angstbeleving en komen meer in het reine en in balans met het ouder worden(emotionele vlak).
  • Sociale relaties
  • Ouderen doorbreken hun sociaal isolement en verbeteren hun contactvaardigheden
  • Ouderen krijgen meer sociale relaties en verbeteren hun actieve copingstrategie.

De verschillende dimensies komen overeen met de indicatoren die in de probleemomschrijving zijn genoemd als velden waarop de kwetsbaarheid van ouderen tot uitdrukking komt.

De interventie wordt uitgevoerd vanuit de bewegingsdiscipline Aikido. Aikido kent in het algemeen de volgende doelstellingen, welke voor de interventie als subdoelen worden meegenomen;

  1. Verbeteren van de beleefde vitaliteit en innerlijke kracht

Vitaliteit wordt hier omschreven als” de beleefde staat van zijn en door anderen waargenomen staat van zijn in termen van energiek en vitaal”. Met het woord Ki wordt innerlijke kracht aangegeven. Dat wat zich ontwikkeld door de beoefening van Aikido.

  1. Verbeteren van het beleefde gevoel van eenheid en verbondenheid

Eenheid wordt hierbij omschreven als een beleefde staat van zijn welke gekoppeld is aan het tevreden zijn met zichzelf, het zichzelf in balans voelen en een ogenschijnlijk gemak in het handelen. (Aiki = het zich een en verbonden voelen, eenheid in verbintenis. D0=de weg van)

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Stap 1: opbouw netwerk

Het netwerk omvat minimaal de volgende partijen: Gemeente, AN, indien aanwezig de lokale aikidovereniging, een ouderenorganisatie, en docenten van andere BMF gerelateerde bewegingsdisciplines. Samenwerkingspartners zijn combinatiefunctionarissen, lokale GGD etc. Deze partners hebben vaak contact met lokale netwerken rond specifieke doelgroepen.

Stap 2 : werving doelgroep, informatievoorziening en workshops

Door middel van buurtkranten, flyers en gericht gestuurde informatiebrieven wordt de doelgroep gedurende een periode van 1-3 maanden geïnformeerd over het BMF programma. Daarbij wordt ook direct verwezen naar de website http://www.bodymindfit.nl waar contactinformatie te vinden is over de interventie. Ter verdere werving worden er minimaal één kennismakingsworkshop georganiseerd met een open inschrijving.

Directe communicatiemiddelen zoals gebruik maken van ambassadeurs en mond op mond reclame wordt gestimuleerd.

Totale duur 1- 3 maanden

Workshop: 1 x 90 minuten

Stap 3: draaien van het BMF programma

BMF heeft een totale duur van 9 weken. Na de introductie zijn er 8 bijeenkomsten, de deelnemers krijgen wekelijks een les van 90 minuten. Deze 90 minuten zijn verdeeld in een fysiek Aikido deel en een sociaal deel.

Het Aikido deel duurt 45-60 minuten. In deze tijd werkt de deelnemer aan de fysieke, cognitieve, en emotionele dimensies van zijn kwetsbaarheid. In het sociale deel dat varieert van 30-45 minuten, wordt gewerkt aan het aangaan van sociale relaties en het ervaren van sociale steun onder het genot van een kopje koffie of thee.

Totale duur : 3-4 maanden

Totaal aantal lessen : 9

Frequentie : 1 keer per week

Lesduur : 90 minuten

Stap4: opstapfase in de vereniging en evaluatie

Tijdens de laatste 3 bijeenkomsten wordt er samen getraind met aikidoka’s van de lokale aikidovereniging, bedoeld als opstap naar de vereniging zelf. Daarna zitten de deelnemers gedurende 6 maanden in een opstapprogramma van de vereniging. Met alle betrokken partijen wordt een evaluatie gehouden. Met de deelnemers tijdens de laatste bijeenkomst en met de andere partijen daarna.

Locaties en Uitvoering

BMF wordt uitgevoerd door Aikido Nederland geselecteerde en opgeleide BMF trainers. BMF trainers zijn rijkserkende aikidoleraren, minimaal op competentie niveau 3,in het bezit van minimaal de 3e dan graad en in de leeftijd van 50 jaar of ouder.

BMF kan worden aangeboden als ‘open inschrijving’ cursus vanuit de lokale aikidovereniging. De lokale aikidovereniging is dan verantwoordelijk voor de promotie en organisatie.

Ook kan BMF worden ‘ingevlogen’ door op de doelgroep gerichte hulpverlenende en ondersteunende instanties.

Gelet op de aard van de oefeningen is het wenselijk dat BMF wordt uitgevoerd in een ruimte waar men de beschikking heeft over zogenaamde ‘judomatten’. Deze zijn te alle tijde in bruikleen te verkrijgen vanuit AN.

Wanneer de lokale aikidovereniging de beschikking heeft over een locatie met judomatten, dan wordt aanbevolen dat BMF altijd wordt verzorgd in de locatie van de aikidovereniging. Dit verhoogt ook de kans op ‘doorstroming’ van de oudere naar de aikidovereniging (sportstimulering).

Mogelijke ondersteunende instanties

De interventie wordt uitgevoerd door de lokale aikidovereniging, of als deze er niet is door docenten vanuit AN. Om in contact te komen met ouderen in de wervingsfase van de interventie kan men zich richten op de volgende ondersteunende organisaties:

  • Gemeenten;
  • (Lokale GGD, gezondheidsmakelaars, valpreventieprojecten;
  • Fysiotherapeuten;
  • Organisaties en verenigingen voor ouderen;
  • Wijk en buurtcentra;
  • Combinatiefunctionarissen

Ondersteuning

  • Voor de uitvoering is een handleiding, waarin de doelen en methodiek beschreven staan beschikbaar.
  • Voor het organisatieproces is er een stappenplan.
  • Alle interventies worden centraal geregistreerd bij Aikido Nederland.
  • Bij Aikido Nederland is een coördinator Body-Mind Fit aangesteld, . Deze ondersteunt als procesbegeleider elke BMF interventie in al zijn fasering van start tot evaluatie.
  • De evaluaties: bevindingen en hieruit voortkomende aanpassingen worden centraal verzameld door AN, hierdoor is een voortdurende vernieuwing mogelijk van de interventie door AN
  • Er is een landelijke werkgroep van Aikidodocenten die geïnteresseerd zijn in Aikido voor ouderen
  • Het programma is opgenomen in de opleidingen tot Aikidodocent niveau 3 en 4.
  • Het aanbod wordt inhoudelijk begeleid door Aikidodocenten op masterniveau welke zitting hebben in de technische raad en de wetenschappelijke raad van Aikido Nederland, waarin 3 bewegingswetenschappers zitting hebben.

Materialen

Promotie

  • Folders, flyers, posters.
  • Website, waar informatie te vinden is over de opzet, inhoud, kosten en contactgegevens te vinden zijn.

Uitvoer

  • TatamiVoor de uitvoering van de interventie is de aanwezigheid van judomatten noodzakelijk. Indien nodig stelt Aikido Nederland een leenmat ter beschikking.
  • Handleiding Voor de uitvoering van de interventie is een handleiding beschikbaar voor de uitvoerende aikidodocenten. Er is een specifieke handleiding wanneer men werkt met 65+.
  • Evaluatiemateriaal

Aikido Nederland stelt (i.s.m. het Pim Mulier Instituut) een procesevaluatie beschikbaar bestaande uit:

  • vragenlijsten voor de deelnemers
  • vragenlijsten voor de uitvoerders
  • vragenlijsten voor de lokale aikidovereniging

Belangrijke documenten

Printen