Terug naar overzicht

Camper-Expeditie

De Camper-Expeditie is een wijkgerichte interventie gericht op het vroegtijdig opsporen van mensen met (een hoog risico op) diabetes en het stimuleren van een gezonde leefstijl. Hierbij ligt de nadruk op ‘moeilijk bereikbare’ doelgroepen.

Een Camper met een gezondheidscarrousel (meetstations) trekt door de wijk en staat op locaties waar de doelgroep veel komt, zoals de markt, de moskee, het zwembad of de taalschool. In de carrousel zijn verschillende stations bemenst door professionals uit de wijk. Hier kunnen bewoners zich laten meten, wegen en bloed laten prikken. Ook krijgen zij direct lokaal advies op het gebied van voeding, beweging, leefstijl en diabetes.

Naast vroegopsporing en het bevorderen van een gezonde leefstijl is de Camper-Expeditie een vehicle om de samenwerking tussen de verschillende zorg- welzijns- en sportprofessionals te verbeteren.

De interventie is ontwikkeld binnen het programma ‘Expeditie Duurzame Zorg Feijenoord’; een samenwerkingsverband tussen de Nederlandse Diabetes Federatie, Samen Eén in Feijenoord en Gemeente/GGD Rotterdam en gesubsidieerd door het SAG fonds (Zilveren Kruis).

Probleembeschrijving

In 2015 hebben in Nederland ruim 1 miljoen mensen diabetes mellitus. Een deel van hen weet dat (nog) niet. De verwachting is dat in 2030 zo’n 1,2 miljoen Nederlanders de diagnose diabetes hebben. 90% heeft diabetes type 2, dat meestal overgewicht, weinig bewegen en/of onvoldoende gezond eten als oorzaak heeft.

In de Rotterdamse wijken Bloemhof, Hillesluis en Afrikaanderwijk is de urgentie om deze problematiek aan te pakken hoog. De drie wijken (32.000 inwoners) behoren tot de armste van Rotterdam. Er is sprake van een relatief jonge bevolking, veelal van niet-westerse afkomst. De ‘ervaren gezondheid’ in deze wijken is slecht en de helft tot tweederde van de volwassenen voldoet niet aan de norm ‘gezond bewegen’. Ook de cijfers op het gebied van overgewicht en obesitas zijn voor kinderen en volwassenen hoger dan gemiddeld. Daarnaast is het percentage mensen met diabetes type 2 80% hoger dan verwacht mag worden op basis van de populatiekenmerken. De verwachting is dat dit de komende jaren verder zal toenemen.

Verder is er sprake van beperkte kennis op het gebied van gezondheid en gezonde leefstijl. Bijna 1 op de 5 volwassen inwoners van Rotterdam is laaggeletterd. Dat betekent dat naar schatting bijna 5.000 volwassenen in Bloemhof, Hillesluis en Afrikaanderwijk laaggeletterd zijn. Op basis van interviews met (zorg)professionals blijkt dat het niveau van zelfzorg laag is. Bewoners hebben onvoldoende kennis over de wijze waarop zij actief een bijdrage kunnen leveren aan de eigen gezondheid. Ook is vaak sprake van een stapeling van verschillende type problemen. Daarnaast hebben zowel professionals als bewoners onvoldoende zicht op het aanwezige zorg- en leefstijlaanbod in de wijk. Tot slot geeft een deel van de professionals aan moeite te hebben met het succesvol bereiken van de doelgroep.

Gevolgen

De toename van het aantal mensen met diabetes heeft grote gevolgen:

  • Op landelijk niveau zullen de kosten voor directe diabeteszorg stijgen van 2,5 naar 4,3 miljard euro;
  • Het arbeidsverzuim van mensen met diabetes zal toenemen en uiteindelijk minstens twee keer zo hoog zijn;
  • 73% van de diabetespatiënten zal in 2025 meerdere ziektes hebben.

Voor de Rotterdamse wijken zullen deze trends niet anders zijn. Naast de gevolgen voor de zorgkosten heeft het negatieve gevolgen voor de kwaliteit van leven en de maatschappelijke participatie van de bewoners. De noodzaak om meer aandacht te besteden aan gezondheidsbevordering, preventie en vroegopsporing van diabetes is daarom hoog.

Doelgroepen

Einddoelgroep

Volwassenen met:

  • Een hoog risico op DM2, waaronder:
  • overgewicht of obesitas. Eventueel in combinatie met andere risicofactoren;
  • Gezond gewicht, maar wel andere risicofactoren zoals Turkse, Marokkaanse, Hindoestaanse afkomst en/of laaggeletterdheid.

Intermediaire doelgroep

Intermediaire doelgroep

  • Professionals uit 0de, 1ste, 2de lijn werkzaam in de wijk, namelijk:
  • Praktijkondersteuners;
  • Huisartsen;
  • Diëtisten;
  • Medewerkers van het CJG;
  • Apothekers;
  • Diabetesverpleegkundigen,
  • Voorlichters Eigen Taal en Cultuur;
  • Medewerkers van thuiszorgorganisaties;
  • Sport- en beweegaanbieders;
  • Voorlichters van een patiëntenvereniging;
  • GGD-medewerkers;
  • Sleutelfiguren van migranten-zelforganisaties
  • Medewerkers van moskeeën en de imam
  • Medewerkers van buurthuizen.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Het hoofddoel is om volwassenen met een (hoog) risico op diabetes vroegtijdig op te sporen en hen te stimuleren een gezonde leefstijl aan te nemen, afgestemd op de eigen mogelijkheden. Dit moet bijdragen aan een betere gezondheid en lagere kans op het ontwikkelen van diabetes.

Subdoel

Subdoelen gericht op de einddoelgroep:

Na een bezoek aan de Camper-Expeditie zijn de deelnemers zich bewust van:

  • De risico’s die zij lopen ten aanzien van diabetes;
  • Het belang van vroegtijdige behandeling;
  • Het belang van een gezonde leefstijl (voeding, beweging, mentale gezondheid);
  • De eigen verantwoordelijkheid die zij hebben in het veranderen van de eigen leefstijl ten behoeve van de gezondheid. Dit komt tot uiting door bijvoorbeeld:
  • Het maken van een afspraak maken bij de huisarts indien er sprake is van (pre)diabetes
  • Het deelnemen aan een (proef)les bij een sport- en beweegaanbieder
  • Het maken van gezonde (voedings)keuzes
  • Op basis van tips en informatie over gezonde voeding die zij hebben ontvangen tijdens de Camper-Expeditie.

Subdoelen gericht op de intermediaire doelgroep:

Na een serie Camper-Expeditie dagen:

  • Zijn de sleutelfiguren en professionals in de wijk gemotiveerd om ook na de Camper-Expeditie aandacht te blijven besteden aan de thema’s gezonde leefstijl en diabetespreventie (tijdens hun reguliere werkzaamheden);
  • Zijn de sleutelfiguren en professionals in de wijk goed op de hoogte van ieders (zorg-, leefstijl, sportaanbod en weten elkaar te vinden;
  • Is het lokale netwerk van zorg, leefstijl, welzijn, sport versterkt.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Locatie

De Camper-Expeditie bestaat uit een reeks ééndaagse evenementen. Tijdens een evenement wordt een camper, met daarbij een gezondheidscarrousel, geplaatst op een locatie waar veel mensen komen (markt, moskee, sportmanifestatie, taalschool etc.). Dit zijn plekken waar moeilijk bereikbare doelgroepen worden bereikt met de boodschap rondom gezonde leefstijl.

Gezondheidscarrousel

De gezondheidscarrousel bestaat uit een reeks ‘meet- en adviesstations’. Hier kunnen bewoners zich laten meten, wegen en bloed laten prikken. Ook krijgen zij advies op het gebied van leefstijl en diabetes. De stations (bestaande uit een kraampje of tafel) worden bemenst door medewerkers van lokale organisaties op het gebied van zorg, welzijn, leefstijl en sport.

Follow-up

Twee weken na afloop van het evenement vindt een telefonische follow-up met deelnemers plaats om inzicht te krijgen in het effect van de aanpak.

Duur en frequentie

In fase één (6 maanden) zijn 10 Camperdagen georganiseerd. De tweede reeks bestond uit 5 bijeenkomsten (6 maanden). Hierbij was de Camper 2 tot 4 uur op een locatie aanwezig. Ideaal is de interventie ongeveer 1 x per maand in te zetten. Op die manier zal deze herkenbaar worden in de wijk, wordt gebouwd aan een netwerk en komt de tijdsinvestering van de Camper-Crew niet onder druk te staan.

Locaties en Uitvoering

Locatie:

De Camper-Expeditie vindt plaats op diverse locaties in de wijk waar veel mensen zijn. Zoals het zwembad, de moskee, de markt, een buurthuis, een sport- of gezondheidsmarkt of een taalschool. Afstemming met lokale organisaties is hierbij van belang. Zij hebben het beste zicht op momenten waarop veel mensen op een bepaalde locatie zijn. Zij kunnen ondersteunen bij organisatie en inrichting van de Camper-Carrousel.

Organisatie:

Expeditie Duurzame Zorg

De Camper-Expeditie is onderdeel van het programma ‘Expeditie Duurzame Zorg Feijenoord’, een samenwerking tussen de Nederlandse Diabetes Federatie, Gemeente Rotterdam/GGD en Samen Eén in Feijenoord. Dit is een wijkgerichte aanpak, waarin zowel landelijke als lokale partners gezamenlijk de strijd aangaan tegen overgewicht obesitas en diabetes. Het programma is gefinancierd vanuit het SAG-fonds van het Zilveren Kruis.

Projectleider

De organisatie van de Camper-Expeditie ligt idealiter in handen van een projectleider, bijvoorbeeld van een GGD, een zorggroep of een gezondheidscentrum. Het organiseren van locatie, crew en aansturing ter plaatste, moet gecoördineerd worden.

Camper-Crew

Naast de projectleider is een Camper-Crew beschikbaar bestaande uit professionals, vrijwilligers en studenten zoals:

  • Praktijkondersteuners
  • Apotheek
  • Thuiszorgorganisaties/Wijkverpleegkundigen
  • Diëtiste
  • Aanbod sport, leefstijl, stress/veerkracht/welzijn
  • Stichting Voorlichters Gezondheid
  • Patiëntenvereniging DVN
  • Centrum voor Jeugd en Gezin
  • Stagiaires HBO/MBO

Ondersteuning

Er is een handboek ontwikkeld dat gebruikt kan worden bij de organisatie van een ‘Camper-Expeditie’. In dit draaiboek staan de volgende onderwerpen beschreven:

  • Doel
  • Aanpak
  • Voorbereiding
  • Dag zelf
  • Evaluatie
  • Randvoorwaarden
  • Begroting

Dit handboek is op te vragen bij:

Nederlandse Diabetes Federatie: info@diabetesfederatie.nl

Materialen

Specifieke benodigdheden:

  • Camper

De Camper (GGD-bus) wordt niet zozeer gebruikt om testen in uit te voeren, maar is vooral het uithangbord en herkenningspunt.

  • Invulformulieren (inclusief bak waarin ze gedeponeerd kunnen worden)

Belangrijk t.b.v. het monitoren van het effect. Hierop worden bij aanvang van de carrousel de gegevens van de deelnemers genoteerd. Dit formulier neemt de deelnemer mee van station naar station en hierop vult de crew de gemeten waarden en de gegeven adviezen in.

  • Bordjes t.b.v. aankondiging stations (bewegwijzering)

Geplastificeerde A-4tjes met hierop de beschrijving van de afzonderlijke stations goed zichtbaar voor ieder station opgehangen.

  • Vinklijsten

Dit zijn lijsten die bij ieder station worden neergelegd en waarop per station wordt afgevinkt hoeveel mensen er zijn gepasseerd.

  • Jasjes, t-shirts, bestickering bus en vlag

Jasje en/of t-short voor ieder crewlid i.v.m. herkenning en zichtbaarheid.

Beachvlag en sticker voor de bus met logo van de Camper-Expeditie.

Verder

  • Bloeddrukmeters
  • Bloedsuikermeters, -prikkers en teststrips
  • Afvalbakje prikkers
  • Deppers en pleisters
  • Weegschaal
  • Meetlint (tbv meten lengte en buikomvang)
  • BMI-schijf/ BMI app
  • Overige materialen t.b.v. voorlichting
  • DiabetesRisicoTesten (DRT)
  • DRT Nederlandse versie, Turkse versie en plaatjesversie

Belangrijke documenten

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)