Terug naar overzicht

Cool 2B Fit 8-13 jaar

Doelgroep
De interventie richt zich op kinderen in de basisschoolleeftijd van 8 tot en met 13 jaar met overgewicht of obesitas, waarbij de oorzaak een inactieve leefstijl en een ongezond voedingspatroon is.

Doel
Het doel van deze interventie is dat kinderen in de basisschoolleeftijd van 8 tot en met 13 jaar met overgewicht of obesitas een gezond(er) gewicht krijgen.

Aanpak
Effectief
Cool 2B Fit is een multidisciplinair interventieprogramma
, waarbij met drie pijlers: bewegen, voeding en Eigenwaarde. Uit de zorgstandaard kinderen met overgewicht en obesitas (PON 2011) blijkt dat een multidisciplinaire aanpak de enige effectieve wijze is om overgewicht en obesitas bij kinderen aan te pakken. 

Boeiend
De kinderen krijgen een zeer afwisselend en boeiend sportprogramma aangeboden, waaronder fitness, aerobics en sport en spel. Ze worden intensief begeleid naar een lokale sportvereniging, zodat ze structureel meer gaan bewegen. Daarnaast zijn er bijeenkomsten over voeding, beweging en eigenwaarde, zoals zelfbeeld en pesten. Ook de ouders worden nauw betrokken bij het programma. Tijdens de ouderavonden worden zij voorgelicht over voeding, beweegactiviteiten met het hele gezin en het positief coachen van hun kind.

Samen
Deze kinderen (en hun ouders) leren tijdens het programma om hun leefstijl op een positieve wijze te veranderen. De kinderen veranderen samen met hun ouders, onder deskundige begeleiding van een sportinstructeur, kinderfysiotherapeuten, diëtist en kinderpsycholoog hun beweeg- en eetpatroon.

Innovatief
Continu wordt de interventie doorontwikkeld en worden innovatieve ideeën uitgewerkt tot structurele onderdelen van het programma. We sluiten aan bij de beleefwereld van het kind. Zo maken we gebruik van een e-coach en hebben we plannen voor het ontwikkelen van een bewegingsmonitor en een App voor de smartphone.

Implementatie
De stichting Cool 2B Fit, die in het leven is geroepen om de kwaliteit en de continuïteit van het programma te waarborgen, bestaat uit bevlogen professionals. Het doel van de stichting is om op zoveel mogelijk plekken in Nederland de interventie Cool 2B Fit te draaien. Het implementatietraject wordt continu geoptimaliseerd, zodat nieuwe teams zo snel mogelijk aan de slag kunnen.

Materiaal
Er zijn zowel materialen voor de uitvoerders (o.a. een beveiligde website met draaiboeken), materialen voor de deelnemers (o.a. werkmappen, materialen voor werving deelnemers en PR en materialen ter evaluatie beschikbaar. Daarnaast maakt de interventie gebruik van e-coaching.

Onderbouwing
De interventie is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, hieruit blijkt dat dat GLI’s (Gecombineerde Leefstijl Interventies) waarbij een combinatie van voeding, beweging en eigenwaarde de enige interventies zijn die een significante en klinisch -relevante vermindering van de mate van overgewicht bij kinderen bereikt. 

Probleembeschrijving

Probleemstelling
Steeds meer basisschoolleerlingen in de leeftijd 8-13 jaar hebben overgewicht of zelfs obesitas, veroorzaakt door een disbalans tussen beweeggedrag (energieverbruik) en eetgedrag (energie-inname). Eigenwaarde van een kind speelt een essentiële rol in beweeggedrag en voedingsgedrag met als resultaat overgewicht/obesitas. Een interventie moet zich dus op drie pijlers (voeding, beweging en eigenwaarde van een kind) richten om het probleem overgewicht/ obesitas aan te pakken.

Overgewicht/Obesitas
Overgewicht of obesitas betekent dat iemand teveel lichaamsvet heeft. De meest gebruikte maat om dit te meten is de Body Mass Index (BMI). Dit is een index voor het gewicht in verhouding tot lichaamslengte. Voor volwassenen is sprake van overgewicht als de BMI groter is dan 25 en er is sprake van obesitas bij een BMI groter dan 30. Het bepalen van overgewicht of obesitas bij een kind is bewerkelijker. Bij hen hangen de criteria ook af van leeftijd en geslacht. Bij kinderen gaat men uit van tabellen met de gemiddelde BMI voor jongens en meisjes per leeftijd, gebaseerd op internationaal geldende afkappunten (NJI, 2013; Cole et al., 2000). 

Gezond beweeggedrag
Een gezond beweeggedrag houdt voor kinderen in dat ze voldoen aan de Schijf van drie. De schijf van drie bestaat uit de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB), de Fitnorm en Spiernorm. De NNGB is in 2000 opgesteld en deze norm definieert een minimaal niveau van bewegen dat nodig is om gezondheidswinst te behalen. De NNGB is per leeftijdsgroepen verschillend. Jeugdigen (4-17 jaar) moeten dagelijks (zomer en winter) minimaal één uur ten minste matige lichamelijk activiteit 5 MET (Metabolic Equivalent of Task ) tot 8 MET (bijvoorbeeld hardlopen 8 km/uur) verrichten, waarbij minimaal twee keer per week kracht-, lenigheid- en coördinatieoefeningen voor het verbeteren of handhaven van de lichamelijke fitheid. Volgens de fitnorm dienen kinderen 2x per week 1 uur intensief te bewegen, waarbij uithoudingsvermogen wordt getraind. De spiernorm schrijft voor dat kinderen 2x per week acht tot tien oefeningen uitvoeren waarbij de grote spiergroepen geoefend worden. Dit kan bijvoorbeeld door activiteiten als zwemmen, judo, fitness, maar ook turnen of dansen.

Gezond voedingspatroon
De Schijf van vijf is een Nederlandse leidraad voor een gezond voedingspatroon. Door te eten volgens de Schijf van vijf zorg je ervoor dat je gevarieerd eet en voldoende vitamines, mineralen, koolhydraten, eiwitten, vetten en vezels eet en voldoende drinkt.

Eigenwaarde
Voor het verkrijgen van een gezond eetpatroon en voedingspatroon gaat een intensief gedragsveranderingstraject vooraf. Om dit te kunnen bewerkstelligen is eigenwaarde onmisbaar in dit complexe proces. Door succes ervaringen op het gebied van weerbaarheid, zoals zelfcontrole, voor jezelf opkomen, eigen problemen oplossen stijgt de eigen effectiviteitverwachting van de deelnemers op het gebied van hun eigen mening over sociale acceptatie, sportieve vaardigheid, fysieke verschijning, gedragshouding en gevoel van eigenwaarde.

Doelgroepen

De interventie richt zich op kinderen in de basisschoolleeftijd van 8 tot en met 13 jaar met overgewicht of obesitas, waarbij de oorzaak een inactieve leefstijl en een ongezond voedingspatroon is. 

Cool 2B Fit is bedoeld voor zowel basisschoolkinderen die voldoen aan de volgende kenmerken:

  • Leeftijd van 8-13 jaar; 
  • Autochtone als allochtone;
  • Jongens en meisjes;
  • Gaan naar de basisschool;
  • Bij aanvang van de interventie een te hoge BMI, maar zijn niet morbide obees (zie selectie van de doelgroepen/ inclusiecriteria);
  • Ze zijn gemotiveerd, evenals de intermediair ouders om samen het probleem aan te pakken. (gemotiveerde ouders zijn betrokken, geven steun en hebben een voorbeeldfunctie).

Intermediaire doelgroep

1. Ouders
Ouders vormen een belangrijke intermediair, omdat de ouders een essentiële rol spelen in het integreren van het extra bewegen en sporten van het kind in het dagelijks leven. Uit de praktijk blijkt dat vaak het hele gezin een nieuw leefpatroon aanleert met structureel meer beweging en een gezond en evenwichtig voedingspatroon. 

2. De professionals van het multidisciplinaire team van Cool 2B Fit:

  • Sportinstructeur/sportaanbieder 
  • Kinderfysiotherapeut
  • Diëtiste
  • Gezondheidszorgpsycholoog 

3. Professionele doorverwijzers (ketenzorg)
Per 1 januari 2015 is de gemeente verantwoordelijk voor de Jeugdhulp en de Maatwerkvoorzieningen. Voor een goede doorverwijzing is het van belang dat de ketenzorg, de gemeente (buurtsportcoach/ Centrum Jeugd en Gezin) in samenwerking met de lokale partijen (JGZ, kinderartsen, huisartsen, sportaanbieders, fysiotherapeut, diëtiste, psycholoog, sportinstructeur, scholen) goed op elkaar zijn afgestemd, zodat er een goede signalering en doorverwijzing plaats vindt. Door een optimale samenwerking wordt er een gezond klimaat gecreëerd voor een succesvolle interventie. De professionals uit het lokale multidisciplinaire team zoeken actief de overige professionals in de ketenzorg op om te zorgen voor werving en doorverwijzing van de doelgroep. In veel gevallen blijkt dat de deelnemers zich aanmelden doordat een lokale partij/zorgprofessional ze attent heeft gemaakt op dit programma. 

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Het doel van deze interventie is dat kinderen in de basisschoolleeftijd van 8 tot en met 13 jaar met overgewicht of obesitas een gezond(er) gewicht krijgen.

Subdoel

Met deelnemers bedoelen we de kinderen.

Dit hoofddoel bereiken we middels het aanpakken van de drie pijlers waar de interventie op is gebaseerd. Hoe dit wordt gemeten wordt tussen haakjes vermeld. 

1) Doelen op de pijler Beweeggedrag

  • Deelnemers (kinderen) hebben na de interventie en gezond beweegpatroon en voldoen hiermee aan de Schijf van drie: Nederlandse Norm Gezond Bewegen, de Fitnorm en Spiernorm (vragenlijst Nederlandse Norm Gezond Bewegen).
  • De conditie van de deelnemers verbetert met 50% (10-meter shuttle run test)

Subdoelen om dit te bereiken zijn:

  • Deelnemers blijven na de interventie structureel sporten en bewegen bij een sportvereniging. (procesevaluatie)
  • Deelnemers weten wat een gezond beweeggedrag is, weten wat de Schijf van drie inhoud (vragenlijst Nederlandse Norm Gezond Bewegen). 
  • Deelnemers hebben inzicht in hun eigen beweegpatroon (beweegdagboek).
  • Deelnemers krijgen een positieve houding ten aanzien van bewegen en sporten (procesevaluatie).

2) Doel op de pijler Voedingsgedrag
Deelnemers hebben na de interventie een gezond voedingspatroon, dat voldoet aan de Schijf van 5 (gemeten met het eet- en drinkdagboek)

Subdoelen om dit te bereiken zijn:

  • Deelnemers hebben inzicht in hun eigen voedingspatroon (eet- en drinkdagboek).
  • Deelnemers weten wat een gezond eetgedrag is en krijgen kennis van producten (eet- en drinkdagboek) .
  • Deelnemers krijgen een positieve houding ten aanzien van een gezond voedingspatroon (procesevaluatie).

3) Doel op de pijler Eigenwaarde
De eigenwaarde van de deelnemers is door de interventie toegenomen (gemeten met de CBSK).
Subdoelen om dit te bereiken zijn:

  • Deelnemers krijgen een beter zelfbeeld door de interventie (CBSK).
  • Deelnemers kunnen realistische doelen stellen.
  • Deelnemers krijgen controle over het eigen gedrag en denkproces.
  • Deelnemers krijgen meer zelfvertrouwen door de interventie (CBSK).

4) Doel op Intermediair ouders/verzorgers
Ouders spelen een positieve en stimulerende rol in het proces van hun kind naar een gezond(er) gewicht.

Aangezien ouders op deze leeftijd een belangrijke rol spelen als de basis van het gezin, is er een extra subdoel opgenomen tav de intermediairs ouders/verzorgers.

Subdoelen om dit te bereiken zijn:

  • Ouders geven sociale steun aan hun kind in het proces om een gezond beweeggedrag aan te leren.
  • Ouders stimuleren hun kind in het aanleren van een gezond en gevarieerd eetpatroon.
  • Ouders dragen bij aan het vergroten van het zelfvertrouwen van hun kind (TrippleP principe).

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Zie bijlage tabel 1 en tabel 2.

Locaties en Uitvoering

Eén van de vier professionals kan het initiatief nemen om een multidisciplinair team op te starten in een nieuwe gemeente, waar de interventie nog niet loopt. De initiatief nemer benadert dus zelf de andere drie verplichte disciplines in haar/zijn eigen netwerk. Samen vormen ze dan het lokale multidisciplinaire team en kunnen ze zich aanmelden voor de interventie.
Het multidisciplinaire team moet uit de volgende personen bestaan:

  • Sportinstructeur/sportaanbieder (sportschool of gymclub);
  • Kinderfysiotherapeut;
  • Diëtiste;
  • Gezondheidszorgpsycholoog.

Ondersteuning

Om de interventie Cool 2B Fit organisatorisch goed neer te zetten en door te ontwikkelen is begin 2011 de Stichting Cool 2B Fit opgericht. De Stichting bestaat uit een bestuur (kinderarts, huisarts, communicatieadviseur, penningmeester en secretaris) en een projectgroep, waarin alle intermediairs vertegenwoordigd zijn. Door de ambassadeurschap van het bestuur en de projectgroep met hun eigen professionele achterban wordt de bekendheid en draagvlak van de interventie steeds groter. Zo geven bijvoorbeeld leden van de Stichting en de projectgroep Cool 2B Fit regelmatig presentaties en workshops op landelijke congressen en symposia. Dit maakt de implementatie van de interventie gemakkelijker in nieuwe gemeenten.

In 2011 is als pilot het Cool 2B Fit programma in Twente gestart in 5 gemeenten. De interventie is geoptimaliseerd en zodanig doorontwikkeld dat het gemakkelijk overdraagbaar is naar andere gemeenten. 

Een doel van de stichting is de interventie landelijk verder uit te rollen. Op 1 november 2013 draait de interventie in 10 gemeenten en zijn daarnaast 12-15 lokale teams bezig met de implementatie in Overijssel, Drenthe, Gelderland en Flevoland. 

Vanaf 2012 kunnen lokale teams uit geheel Nederland zich aanmelden. Nieuwe lokale teams krijgen een voorlichtingsavond van de Stichting Cool 2B Fit over hoe ze de interventie in hun gemeente kunnen implementeren en worden ze ondersteund in het opzetten van het programma. Lokale teams kunnen tijdens de implementatie, maar uiteraard ook daarna, gebruik maken van de helpdesk van de stichting. Indien het aantal lokale teams de komende jaren dusdanig stijgt dat de helpdesk functie in het geding komt, dan kan de stichting naar een professionele invulling van de helpdesk overgaan. Dit zou dan eventueel uit de financiële bijdragen van de lokale teams kunnen worden betaald.

Materialen

Nieuwe locaties ontvangen het volledige pakket en kunnen gelijk aan de slag. Naast de materialen krijgen ze nog 4 uur ondersteuning van de projectleider. 

Werving:

  • Website: www.cool2bfit.nl;
  • Flyers, posters, folders, banners en persberichten en artikelen voor de media.

Uitvoering:

  • Handleiding voor startende Cool 2B Fit teams;
  • Website: www.cool2bfit.nl: complete programma, uitleg, alle benodigde materialen en monitoring deelnemers. Dit staat op een beveiligd gedeelte van de website voor professionals.
  • Website: www.cool2bfit.nl: complete uitleg programma, deelnemer/ ouders kunnen eigen testresultaten volgen. Dit staat op beveiligd gedeelte van de website voor ouders/ deelnemer.
  • Cool 2B Fit beloningsklok
  • Cool 2B Fit werkmap voor deelnemers;
  • Beweegkaarten voor deelnemers;
  • E-coach (digitaal) die ouders van deelnemers kunnen invullen via beveiligde gedeelte van de website en waarop de gz-psycholoog feedback kan geven.

Evaluatie:

  • Verzamelen van alle testgegevens waardoor resultaat per deelnemer, per team, per provincie en in totaal wordt gemonitord;
  • Tussenevaluatie formulier ouders;
  • Tussenevaluatie formulier deelnemer;
  • Eindevaluatie formulier ouders;
  • Eindevaluatie formulier deelnemer;
  • Evaluatieformulier zorgprofessionals en sportinstructeur/ sportaanbieder

Stichting Cool 2B Fit:

  • Overeenkomst voor startende Cool 2B Fit teams;
  • Huishoudelijk reglement voor lokale uitvoerende Cool 2B Fit teams;
  • Communicatieplan voor Stichting Cool 2B Fit;
  • Nieuwsbrief voor uitvoerende Cool 2B Fit teams;

Oordeel commissie

Cool 2B Fit is een interventie voor een zeer relevante doelgroep: kinderen met overgewicht of obesitas. De drie pijlers waarop de interventie zich richt –beweeggedrag, voedingsgedrag en eigenwaarde – zijn goed en systematisch onderbouwd. Ook wordt de belangrijke rol van de ouders nadrukkelijk meegenomen in aanpak en onderbouwing. Aandachtspunt blijft de werving van de doelgroep. 

Uitvoerbaarheid

Er ligt een goed uitgewerkte handleiding. Tevens wordt gewerkt in een brede coalitie van samenwerking, dat is positief voor draagvlak en continuïteit. 

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)