Terug naar overzicht

De Gezondheidsroute

Probleembeschrijving

20% van de Nederlanders ervaart een minder goede eigen gezondheid (Tiessen-Raaphorst, 2015). De ervaren gezondheid is van belang, omdat het iets zegt over de persoonlijke beleving van zowel psychische als lichamelijke gezondheid. De World Health Organization definieert gezondheid als ‘een staat van volledig fysiek, psychisch en sociaal welbevinden’. De mate waarin individuen zichzelf als gezond ervaren, hangt onder andere af van de mate waarin ze beperkingen ondervinden bij Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen (ADL). Een groeiend percentage van 47% van de bevolking heeft een chronische ziekte door een ongezonde leefstijl.

Volwassenen met een matige tot slecht ervaren gezondheid, chronische ziekte, slechtere psychische gezondheid en een lichamelijke beperking bewegen minder en doen minder vaak aan sport dan volwassenen zonder deze gezondheidsproblemen (de Hollander e.a., 2015). De sportparticipatie (rso-norm: sport 12x per jaar of vaker) in Nederland van mensen met een (fysieke) beperking is 56% (de Hollander e.a., 2015).

Onderzoek heeft uitgewezen dat wanneer indicatoren voor sociaaleconomische status (SES) zoals opleidings- of inkomensniveau lager zijn, gezondheidsaandoeningen veelal stelselmatig toenemen. Mensen in lagere inkomensklassen hebben een kortere levensverwachting in goed ervaren gezondheid (Knoops & van den Brakel, 2010), mensen met een lage opleiding leven 14 jaar in minder goede ervaren gezondheid dan mensen met een hoge opleiding (van der Lucht & Polder, 2010). Mensen met een lager opleidings- en inkomensniveau zijn met name woonachtig in achterstandswijken (VWS, 2012) en hebben vaker ongezond leefgedrag, zoals weinig lichaamsactiviteit, een ongezond eetpatroon en een negatieve gezondheidsperceptie (Rijnsoever e.a., 2011).

Een belangrijke oorzaak van deze leefstijlproblematiek is het ontbreken van zelfredzaamheid, dat wil zeggen het vermogen om zelfstandig een (positieve) verandering in de persoonlijke leefstijl te bewerkstellingen. Er is onvoldoende kennis over het aanpassen van gedrag of men is niet in staat om de wel aanwezige kennis toe te passen (van Erp & Donders, 2004).

De ervaren gezondheid in achterstandswijken verbetert niet vanwege het ontbreken van effectieve leefstijlinterventies bestaande uit een samenwerking tussen meerdere sectoren die aansluiten bij cultuur, belevingswereld, taalniveau en gezondheidsproblemen van de beschreven doelgroep (Busch & Schrijvers, 2010).

De sociaal economische gezondheidsverschillen zijn de afgelopen tien jaar niet verminderd (Bruggink, 2009).

Als deze samenhang gelijk blijft, groeit het aantal mensen dat hun gezondheid  als slecht ervaart: een integrale interventieaanpak is daarom noodzakelijk.

Doelgroepen

De Gezondheidsroute richt zich op volwassenen in de leeftijdscategorie 18 – 65 jaar die vanwege een beperking als overgewicht, diabetes en hart- en vaatziekten worden beperkt in het functioneren bij Algemene Dagelijkse Verrichtingen (ADL). De doelgroep is woonachtig in achterstandswijken waar het percentage laagopgeleiden, uitkeringsgerechtigden en een niet-westerse afkomst relatief hoog is.

Intermediaire doelgroep

Intermediaire doelgroep:

De begeleiders, dit zijn zelfstandigen (trainers, diëtisten en coaches) uit de werkgebieden van sport en bewegen, voeding en coaching.

Samenwerkingspartners:

De Gezondheidsroute heeft ten doel de gezondheid in de gemeente te verbeteren, daarom worden de gemeentelijke afdelingen sport, WMO en sociaaleconomische ontwikkeling betrokken. De uitvoering van het programma van de Gezondheidsroute wordt ondersteunt door een intersectorale samenwerking in de wijk. Zorg- en welzijnsprofessionals verwijzen hun cliënten door naar de Gezondheidsroute. Ondernemers uit het midden- en kleinbedrijf ondersteunen de Gezondheidsroute door het kosteloos (sponsoring) aanbieden van producten of diensten in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO).

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Het hoofddoel van de Gezondheidsroute is dat de ervaren gezondheid niet verder verslechtert bij volwassenen met een beperking.

Subdoel

Subdoelen deelnemer:

  • De deelnemer kan na 52 weken zelfstandig en op zijn eigen niveau met het thuistrainingsprogramma, minimaal één keer per week, één sport- of fitnessactiviteit van 3x 15 minuten matig intensief bewegen volhouden.
  • De deelnemer kan na 4 maanden, gericht op zijn persoonlijke leefsituatie, slechte en goede ingrediënten onderscheiden en betaalbare, gezonde voedingsmiddelen herkennen (etiketten), inkopen en bereiden in een passend eetpatroon.

Voorwaardelijk doel:

  • De intermediairs vormen in de eerste 12 weken een extern intersectoraal wijknetwerk bestaande uit minimaal 4 vertegenwoordigers uit de zorg-, welzijn-, sport- en bedrijfssector. Het wijknetwerk draagt zorg voor 80% van de deelnemersaantal middels een ‘warme overdracht’, dit is een doorverwijzing van wijknetwerk naar Gezondheidsroutegroep. Voor borging in de buurt committeert het netwerk zich voor 1 jaar.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

(zie figuur Stroomschema in de bijlage).

Stap 1: De gemeente creëert draagvlak voor implementatie van de Gezondheidsroute en bekrachtigd dit met een intentieverklaring.

Duur: 4 weken

Stap 2: De analysescans worden uitgevoerd om de aanwezigheid van voldoende draagkracht te meten met betrekking tot de doelgroep, de faciliteiten en intersectorale professionals om het wijknetwerk te vormen.

Duur: 4 weken

Stap 3: Het verzamelen van intermediairs uit verschillende sectoren voor deelname aan het wijknetwerk en het samenbrengen van het (multidisciplinair) begeleidingsteam.

Duur: 4 weken

Stap 4: Het uitbouwen van het wijknetwerk van intermediairs (4.1) op basis van de wijknetwerkscan en de selectie van de intermediaire professionals. In deze stap wordt het wijknetwerk betrokken bij de promotie & klantwerving, daarmee wordt ook de betrokkenheid bij doorverwijzing (4.2) naar de Gezondheidsroute geborgen.

Duur: 4 weken

Stap 5 : De deelnemer krijgt een intake en de persoonlijke doelstelling wordt bepaald.

Duur: 2 weken

Stap 6: Programma aanleren vaardigheden:

  1. Sport en beweegprogramma (52 weken, 13 sport- en beweegblokken)
  2. Voedingsprogramma (12 weken, 4 voedingsworkshops – 4 blokken)
  3. Coachprogramma (16 weken, 6 coachsessies – 6 blokken)

Stap 7: Na afloop van de interventieduur volgt de uitstroom van de deelnemer naar regulier sportaanbod in de wijk.

Locaties en Uitvoering

Locatie:

Faciliteiten

De faciliteiten worden middels de faciliteitenscan bepaald, locatie is een kritische succesfactor bij de verankering van de GLI-lang. Bij voorkeur wordt er gebruik gemaakt van faciliteiten binnen het sociaal maatschappelijke domein, zoals buurtcentra, sport- en gezondheidscentra, fysiotherapiepraktijk.

Bereikbaarheid is een succesfactor, de activiteiten vinden plaats in de wijk. Maximaal 10 minuten lopen vanaf huis of ov-halte of 12 minuten fietsen van de leefomgeving van de deelnemer.

Sport en Beweeglocatie

De sport- en beweegactiviteiten vinden plaats in een minimale ruimteafmeting van 9 bij 12 meter. De professional is een trainer, docent of therapeut. [Protocol – Analysestap 2| Faciliteitenscan]

Voedings- en coachlocatie

De voedings- en coachvoorlichting vinden plaats in een minimale kantoor- of praktijkruimteafmeting van 5 bij 5 meter. Zitplaatsen voor maximaal 15 personen. De voedingsprofessional is een diëtist of voedingsdeskundige, de coach is een motivational interviewer, procesbegeleider of (gedrags-)coach. De kooklessen vinden plaats onder de sociale hygiëne voorschriften. [Protocol – Analysestap 2| Faciliteitenscan]

Type organisatie:

De Gezondheidsroute wordt door gediplomeerde (non-)profitorganisaties of zelfstandige professionals uitgevoerd in combinatie met het intersectoraal wijknetwerk. Het multidisciplinair begeleidingsteam bestaat uit minimaal 3 sport-, voeding- en coachprofessionals. De deelnemersgroep bestaat maximaal uit 15 deelnemers (zie figuur Begeleidingsteam in de bijlage).

Ondersteuning

Overdraagbaarheid

Voor een succesvolle implementatie op maat en verankering in de buurt volgt:

Stap 1: Commitment Gemeente (intentieverklaring)

Stap 2: Doelgroepen analysescan (klantenanalyse), Faciliteiten analysescan en Wijknetwerk analysescan

Borging in gemeente

De Gezondheidsroute implementatieprotocollen worden afgestemd met de gezondheids- & zorgdoelstellingen van de gemeente en de stakeholders worden bepaald (Handboek Analysescans).

Protocollen

De Gezondheidsroute heeft de programmaprotocollen van haar processen en producten doorontwikkeld op basis van de resultaten uit eerdere versies van Gezondheidsroutegroepen in o.a. de Transvaalbuurt (Amsterdam-Oost). Op basis hiervan zijn er nu 8 groepen op verschillende locaties in Amsterdam opgestart en zijn er implementaties gestart waar een ‘Go” voor is. Om de marktconforme dienstverlening te handhaven worden nieuwe wetenschappelijke inzichten, praktische ontwikkelingen en evaluaties geanalyseerd, getest en toegepast in de Gezondheidsroutemethodiek en –werkwijze (handboeken en werkmodule).

Intervisie

De professionals in het begeleidingsteam worden bij de start ingewerkt en gedurende het programma bijgeschoold door de Gezondheidsroute. Voor de verschillende programmaonderdelen zijn handboeken en protocollen de richtlijn voor uitvoering. Daarnaast nemen professionals deel aan de intervisiemeetingen om cases, kennis en ervaring te delen. De frequentie is:

  • 2x per jaar intervisiemeeting
  • 1x per jaar functioneringsbeoordeling o.b.v. de IQS-indicatoren

Materialen

De Gezondheidsroute heeft haar werkwijze geprotocolleerd en vastgelegd in:

  • Project ‘start up’: analysescans en implementatiestappenplan
  • Het Gezondheidsroute – Handboek Sport en Beweegprofessional
  • Het Gezondheidsroute – Handboek Voedingsprofessional
  • Het Gezondheidsroute – Handboek Coachprofessional
  • Werkmodule voor MDB-team (protocollen)
  • Het talentenprogramma sportgezondheidsleider
  • Sport en beweeg, voeding en coachwerkvormen
  • Online tools / website
  • Gezondheidsroute marketingmiddelen

Materialen:

De handboeken en materialen zijn verkrijgbaar bij het Gezondheidsroute management.

Website:

www.degezondheidsroute.nl

Belangrijke documenten

Printen