Terug naar overzicht

FitGaaf!

FitGaaf! is een gezond planmaatje op de belangrijkste plek van kinderen: thuis. Het helpt om gezond eet-en beweeggedrag van kinderen tussen 2-12 jaar en hun ouders te stimuleren en consolideren. In essentie door het kind op een kalender een stickertje te laten plakken voor elke gezonde actie die het die dag heeft voltooid: 2 stuks fruit en 2 ons groente eten, voldoende water verdeeld over de dag drinken en lichaamsbeweging. Hierdoor krijgen kind en ouder/verzorger inzicht in wat er dagelijks nodig is om gezond te eten, drinken en bewegen. Daarnaast biedt het structuur en positieve bekrachtiging.

FitGaaf! is eenvoudig en laagdrempelig en kan zodoende zowel worden ingezet als preventie-/bewustwordingstool via basisscholen alswel ter ondersteuning dienen bij bestaande interventieprogramma’s. Het biedt daarnaast een schema waarin verschillende gezonde initiatieven als schoolfruit, de beweeg- en fitnorm van het NISB en de Koningsspelen door het kind beter in hun onderlinge dwarsverbanden kunnen worden gezien.

Probleembeschrijving

Probleem/thema

Overgewicht (obesitas) onder kinderen in Nederland is een zorgwekkend probleem. In 2014 had 12,6%

van de kinderen tussen 4 en 12 jaar overgewicht, bij 3,6% was zelfs sprake van ernstig overgewicht.

Voor zowel kinderen als volwassenen brengt (ernstig) overgewicht, diverse gezondheidsrisico’s met zich

mee, zoals suikerziekte, hartziekten en een verminderd psychisch welbevinden.

Bewustwording op het gebied van gezondheid, (over)gewicht, lichaamsbeweging en gezonde voeding

dient al vroeg in het leven van een kind te worden gestimuleerd. Immers, door van jongs af aan

structuur in eten, drinken en lichaamsbeweging aan te brengen, leer je gezond gedrag aan.

En is het dus ook veel makkelijker om dat gedrag vast te houden naarmate je ouder wordt. Ouders/voogden

van het kind zijn in principe de aangewezen personen om deze bewustwording te creëren. Helaas schort

het ouders dikwijls aan tijd en/of kennis om gezond gedrag van het kind structureel in de dagelijkse

praktijk op de belangrijkste plek van het kind, thuis, te stimuleren.

Spreiding van het probleem

Interventie FitGaaf! kan via basisscholen en kinderdagverblijven worden ingezet. Betreffende kinderen in de basisschoolleeftijd; eind 2013 omvat de bevolkingsgroep tussen 4 en 12 jaar ruim 1,52 miljoen personen. Uitgaande van hierboven genoemd percentage overgewicht (12,6%), is directe probleemgroep ruim 191.500 personen groot.

Met betrekking tot inzet van de interventie via kinderdagverblijven; in 2013 gingen 284.000 kinderen naar een kinderdagverblijf. Over kinderen in de leeftijd 2-4 jaar zijn bij het CBS echter geen gedetailleerde gegevens over (over-)gewicht bekend. Zodoende is directe probleemgroep hier lastig te specificeren.

Kern van FitGaaf! is echter preventie en bewustwording en bereikt zodoende alle kinderen tussen 2 en 12 jaar, ongeacht of er op dat moment al sprake is van over- en/of ondergewicht.

Belangrijke aanvullende duiding vanuit sociaal-cultureel perspectief is dat overgewicht en ernstig

overgewicht vaker voorkomt bij kinderen van Marokkaanse en Turkse afkomst

Doelgroepen

Doelgroep van interventie FitGaaf! bestaat uit kinderen in Nederland tussen 2-12 jaar en diens ouders/voogden.

Kern is preventie en bewustwording en bereikt zodoende kinderen ongeacht of er op dat moment al sprake is van over- en/of ondergewicht. Voor ouders/voogden biedt FitGaaf! een laagdrempelig hulpmiddel dat concrete ondersteuning biedt bij het structureel in de dagelijkse praktijk stimuleren van gezond eten en bewegen.

Kracht van de FitGaaf!-kalender en bijbehorende stickers is de eenvoud en daarmee toegankelijkheid voor een brede doelgroep. Doelgroep bestaat zodoende uit alle kinderen in Nederland tussen 2 en 12 jaar ongeacht etnische afkomst (allochtoon/autochtoon) en/of sociaaleconomische status (lage/hoge SES).

Intermediaire doelgroep

Er zijn drie intermediaire doelgroepen:

  1. Buurtsportcoach of – medewerker/sportmakelaar:

Zetten FitGaaf! in als losstaand project of passen het als verlengstuk richting ouders/verzorgers in binnen eigen projecten rond gezond bewegen en voeding.

  1. Ouders/verzorgers

Uitvoer van FitGaaf! vindt voornamelijk thuis plaats. Ouders/verzorgers worden aangemoedigd om het kind hierbij dagelijks te ondersteunen en stimuleren. Met de kalender, bijbehorend werkboekje en website vindt de ouder/verzorger hiertoe concrete handvatten en tips.

  1. Directie en leerkrachten basisschool/kinderdagverblijf:

Bij voorkeur is er wekelijks ook in de klas 10-15 minuten aandacht voor het project. Het bijbehorend handboek biedt hiertoe handvatten voor de leerkracht.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Kern van FitGaaf! is preventie en bewustwording. Het hoofddoel is op te delen in:

  • Kwalitatief meetbaar:

Kinderen tussen 2-12 jaar en diens ouders/verzorgers kennis en inzicht geven in wat er dagelijks minimaal nodig is om gezond te eten en bewegen en het aanleren van structuur in dagelijks gezond eet-, drink en beweeggedrag.

  • Kwantitatief meetbaar:

Na 4 weken consolidatie danwel verbetering van de eigen ervaren fitheid en emotioneel welbevinden van het kind (2-12 jaar)

Zie ‘subdoelen’ voor bijbehorende meetbare prestatie indicatoren.

Subdoel

Directe doelgroep:

  • kinderen (2-12 jaar):
  • verbeterd inzicht in wat dagelijks minimaal nodig is om gezond te eten en bewegen: te meten via vragenformulier bij afsluiting project. Welke gezonde acties doe je al goed? Waar zag je dat verbetering nodig was?
  • consolidatie of lichte verbetering van eigen subjectieve waarneming van fitheid op een likert schaal (1=helemaal niet moe – 5=heel erg moe)
  • consolidatie of lichte verbetering van eigen subjectieve waarneming van emotioneel welbevinden. Via scores ‘nooit-soms-vaak-altijd’ op de vier basisemoties (blij, bang, bedroefd, boos).

Intermediaire doelgroepen:

  • Buursportcoach/-medewerker:
  • aanvulling op eigen huidige dienstverlening (beweegonderwijs) op basisscholen in eigen regio
  • indien al een overkoepelend project rond gezond bewegen en voeding organiserend, FitGaaf! als verlengstuk richting ouders/verzorgers
  • Ouders/verzorgers
  • weten de informatie over gezond eten en bewegen van Fitgaaf! te vinden.
  • zijn gemotiveerd hun kinderen gedurende 4 weken te begeleiden bij gebruik van de Fitgaaf-kalender.
  • hebben na 4 weken inzicht in wat dagelijks voor kinderen minimaal nodig is om gezond te eten en bewegen.
  • weten na 4 weken wat ze al goed doen en, waar thuis verbetering nodig is.
  • Directie en leerkrachten basisschool/KDV
  • Aandacht voor gezond eten en bewegen onder leerlingen met minimale belasting van leerkrachten

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

  • Pre-start: aankondiging project op ouderavond of via nieuwsbrief, incl. uitleg en uitnodiging om als ouder bij de kick-off aanwezig te zijn (afhankelijk van wensen basisschool/kinderdagverblijf).
  • Start: Tijdens een feestelijke kick-off worden FitGaaf!-kalender en stickervellen gepresenteerd en uitgedeeld. De stickers dienen daarbij als uitgangspunt voor interactief creëren van bewustzijn bij het kind over gezond eten, drinken en bewegen. Afhankelijk van aantal leerlingen, klassengrootte, weersomstandigheden en beschikbaarheid faciliteiten, vindt de kick-off plaats in de klas, gymzaal, gezamenlijke aula of op het schoolplein. Tevens wordt een nulmeting op genoemde indicatoren (fitheid en basisemoties) uitgevoerd. De kick-off wordt in principe* verzorgd door de interventie-eigenaar, eventueel aangevuld met een activiteit door betrokken buurtsportmedewerker.
  • 4 weken: kinderen gaan thuis met FitGaaf! werken. Op de kalender zelf staat de opzet uitgelegd voor de ouder/verzorger. Op de website www.fitgaaf.nl staan daarnaast alle stickers uitgebreid uitgelegd. Ook is er bij voorkeur wekelijks in de klas/groep kort (10 minuten) aandacht voor het project. In het begeleidende handboek zijn hiertoe opdrachten voor leerkrachten te vinden.
  • Week 5: Project wordt weer klassikaal en feestelijk afgesloten. Ook wordt een resultaatmeting gedaan. Locatie is wederom afhankelijk van bij de kick-off genoemde factoren.

*zie in hoofdstuk 4 ‘implementatie en/of overdraagbaarheid

Locaties en Uitvoering

Daadwerkelijke uitvoer van FitGaaf! vindt 4 weken lang, voornamelijk thuis plaats. Ouders/verzorgers worden daarbij ondersteund middels een duidelijke uitleg op de FitGaaf!-kalender zelf en via een website met uitgebreide informatie over de FitGaaf!-kalender en stickers en concrete tips en handvatten.

FitGaaf! wordt uitgedeeld en uitgelegd (en afgesloten) op basisscholen en/of kinderdagverblijven. Voornaamste informatieverlening, begeleiding, evaluatie etc. vindt dan ook op de basisschool of kinderdagverblijf plaats. Afhankelijk van grootte van de school kan dit klassikaal plaatsvinden, maar ook plenair. Tevens kan het in het klaslokaal of in de gymzaal georganiseerd worden. Zie ook opzet van de interventie in paragraaf 2.3.

De kick-off en afsluiting kunnen door FitGaaf! worden georganiseerd, in samenwerking met een regionale buurtsportcoach of combinatiefunctionaris of volledig zelfstandig door diezelfde buurtsportcoach. In het laatste geval is er een uitgebreid handboek beschikbaar.

Ondersteuning

Belangrijke kernwaarden van FitGaaf! zijn laagdrempeligheid en eenvoud. Het is zodoende makkelijk te implementeren in grotere projecten rondom gezond eten en bewegen. Op basisscholen is het bijvoorbeeld zeer goed op te nemen in een Gezonde School aanpak. De FitGaaf!-kalender en stickers vertegenwoordigen meerdere facetten van gezond eten, drinken en bewegen en biedt zo het kind een mentaal schema voor meerdere goede gezonde initiatieven op scholen (schoolfruit bijv.).

Uitleg en uitdelen van FitGaaf! wordt in principe door de interventie-eigenaar verzorgd. In overleg kan de betrokken buurtsportmedewerker dit echter overnemen. Het uitgebreide handboek biedt daartoe handvatten en een script voor de kick-off. Door deze flexibiliteit zijn er zeer veel mogelijkheden voor zowel leerkrachten als buurtsportmedewerkers die een eventueel overkoepelend traject op een basisschool coördineren. Er is dus geen sprake van één systeem voor implementatie. Juiste wijze van inpassing in een groter traject is maatwerk en geschiedt zodoende per situatie in nauw overleg.

Materialen

Een volledig FitGaaf!-pakket voor het traject preventie/bewustwording via basisscholen bevat de volgende materialen:  

  • Kalender (A2-formaat) ‘kids versus ouder’: met een apart deel van 4 weken voor het kind en apart deel van 4 weken voor ouder/verzorger
  • Werkboekje voor kind en ouder/verzorger. Deze bevat uitleg en gezamenlijke korte opdrachten. Inclusief 2 opdrachten voor nulmeting en resultaatmeting op subjectieve fitheid en de 4 basisemoties
  • 8 verschillende stickervellen: eet-en drinkstickers, sticker voor moeilijk-momentjes (een keer smokkelen) en een fitcheck aan het einde van de week
  • Handboek voor leerkrachten basisschool.
  • Lesboekje met 4 korte opdrachten voor leerkrachten/buurtsportmedewerker
  • Rapportage resultaatmeting (aantal kinderen dat heeft deelgenomen, verschil tussen voor-en nameting tussen kinderen die wel en niet alle weken alle stickers hebben geplakt)
  • Belangrijke documenten

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)