Terug naar overzicht

Gewichtige Gezinnen Jongeren

Gewichtige Gezinnen Jongeren is een interventie die zich richt op jongeren tussen de 12 – 18 jaar met overgewicht. Het hoofddoel van Gewichtige Gezinnen jongeren is dat het BMI van de deelnemers gedurende de interventie stabiliseert of verlaagt, ter voorkoming van de gevolgen van overgewicht op de gezondheid.

De interventie Gewichtige Gezinnen Jongeren bestaat uit twaalf groepsbijeenkomsten (m.b.t. gedrag en voeding) van elk 1,5 uur, 42 bewegingsbijeenkomsten, twee ouderbijeenkomsten, twee kookworkshops, vijf huisbezoeken en telefonisch of online contact met het gezin. De volgende thema’s komen aan bod:

  • Basiskennis over voeding en beweging;
  • Basisvaardigheden over voeding en bewegen;
  • Relatie tussen gevoelens, gedachten en gedrag;
  • Versterken van vaardigheden.

Er wordt nauw samengewerkt met lokale partners, zoals jeugdgezondheidsprofessionals, beweeg- en voedingsdeskundigen en beweegaanbieders. Door deze verbinding en integrale aanpak wordt duurzame gedragsverandering bij de deelnemers mogelijk. De veronderstelling is dat de combinatie van bewegen, voeding en gedrag elkaars werkzaamheid zullen versterken.

Probleembeschrijving

Overgewicht is één van de meest ernstige bedreigingen van de volksgezondheid. Overgewicht en obesitas komen wereldwijd en in Nederland steeds vaker voor. Van de kinderen van 4 tot en met 17 jaar oud had 13,6% in 2016 overgewicht, waarvan 2,7% obesitas. Meisjes van 4 tot en met 11 jaar hebben vaker overgewicht en obesitas dan jongens. In de leeftijdsgroep 12 tot en met 17 jaar zijn er geen grote verschillen tussen jongens en meisjes (Volksgezondheid en zorg, 2018).

Ernstig overgewicht komt onder kinderen en jongeren in de laagste inkomensklasse drie keer zo vaak voor als onder leeftijdsgenoten in de hoogste inkomensklasse (Visscher, Van Bakel en Zantinge, 2013).

Veelal is het overgewicht/ obesitas bij jongeren een gezinsprobleem (> 50%) en is de oorzaak te vinden in

psychische factoren, sociale achterstand en/ of culturele achtergrond (59% heeft niet westers allochtone

ouders en 21% heeft westers allochtone ouders) (Visscher, Van Bakel en Zantinge, 2013).

Kinderen met overgewicht hebben later meer kans op:

  • Diabetes type 2, ook wel suikerziekte genoemd: een toename in lichaamsgewicht leidt al binnen enkele maanden tot een grote kans op diabetes type 2;
  • Hoge bloeddruk;
  • Hart- en vaatziekten;
  • Metabool syndroom: dit betekent dat er tenminste drie van de volgende klachten aanwezig zijn:
  • Veel vet in de buikholte;
  • Verhoogde bloeddruk;
  • Verhoogd bloedsuikergehalte;
  • Verhoogd bloedvetgehalte;
  • Verlaagd HDL-cholesterolgehalte.
  • Verschillende vormen van kanker, waaronder slokdarm-, dikke darm-, alvleesklier-, nier-, borst-, baarmoeder- en eierstokkanker;
  • Galstenen;
  • Gewrichtsontstekingen en -slijtage;
  • Ademhalingsproblemen, waaronder kortademigheid en apneu (Voedingscentrum, z.d).

Daarnaast vergroot overgewicht het risico op depressie, angst, een laag zelfbeeld, sociale afwijzing (pesten) en stigmatisering (Noordam, Halberstadt & Seidell, 2016). Hierdoor kunnen kinderen geïsoleerd raken en emotionele- of gedragsproblemen ontwikkelen. Dit kan gevolgen hebben voor de competentieontwikkeling en de sociale ontwikkeling (Braet, Moens&Mels, 2014).

Doelgroepen

De doelgroep van de interventie zijn jongeren van 12 tot 18 jaar met overgewicht, op basis van leeftijds- en afkappunten voor BMI zoals aangegeven in de tabel van het Voedingscentrum (2018).

Intermediaire doelgroep

Er zijn twee intermediaire doelgroepen te onderscheiden:

  • De steunmaatjes van de jongeren met overgewicht. Het steunmaatje is gemotiveerd om als de vertrouwensfiguur van de jongere met overgewicht te functioneren. Belangrijk is dat het steunmaatje afkomstig is uit het eigen netwerk van de jongere. Uit ervaring is gebleken dat de ouders van de jongere niet als steunmaatje kunnen functioneren.
  • De ouders.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Gedurende de interventie stabiliseert of vermindert het BMI van de jongeren met overgewicht in de leeftijd van 12 tot 18 jaar oud, ter voorkoming van de gevolgen van overgewicht op de gezondheid.

Om de BMI te bepalen, wordt het gewicht van de jongere gemeten met een weegschaal en de lengte met een meetlint. De voortgang wordt gedurende de interventie gemonitord door 4 keer de BMI van de jongere te bepalen.

Subdoel

Subdoelen van de interventie voor de jongeren zijn:
1. De jongeren herkennen en reguleren hun emoties en gedachten. Dit wordt gemonitord door begin- en eindmeting met de FEEL-KJ.
2. De jongeren beschikken na afloop van de interventie over de volgende copings- en communicatieve vaardigheden: interne versus externe prikkels beheersen, assertief zijn en omgaan met (groeps-)druk van leeftijdsgenoten en/ of familie (peer-pressure). Dit wordt gemonitord door begin- en eindmeting met de FEEL-KJ.
3. De jongeren ervaren dat bewegen plezierig is; ze bewegen zelfstandig en blijven na afloop van de interventie bewegen volgens de beweegrichtlijnen.
4. De jongeren weten hoe een gezonde leefstijl eruit ziet.
5. De jongeren nemen actief deel aan de kookworkshops, zijn zich bewust van het eigen voedingsgedrag en kunnen zelf beoordelen in hoeverre ze zelf gezond eten.

Subdoelen van de interventie voor het steunmaatje zijn:
6. De steunmaatjes ondersteunen de deelnemende jongeren gedurende de intake, thema-, bewegings- en kookbijeenkomsten.

Subdoelen van de interventie voor de ouders zijn:
7. Ouders zijn zich na de interventie bewust van hun invloed en voorbeeldfunctie rond een gezonde leefstijl. Na afloop van de interventie kunnen de ouders 3 gevolgen van overgewicht benoemen en kunnen zij 3 signalen benoemen die erop kunnen wijzen dat hun kind niet lekker in zijn of haar vel zit.
8. Ouders vertonen voorbeeldgedrag op het gebied van gezonde voeding en beweging en steunen hun kind hierin.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

3 tot 6 maanden voor de start van de werving wordt er gestart met het creëren van randvoorwaarden voor uitvoer van de interventie. Het creëren van randvoorwaarden dient afgerond te zijn wanneer er wordt gestart met de werving. Deelnemers zijn verplicht om aan alle onderdelen deel te nemen.

Week

Activiteit t.b.v. jongeren en steunmaatjes

Activiteit t.b.v. de ouders

-15 tot -3

Werving deelnemers, middels:

  • Voorlichtingen aan ouders en jongeren op o.a. scholen, buurthuizen, sportverenigingen of andere locaties waar jongeren aanwezig zijn;
  • Het verspreiden van folders in de omgeving en op social media;
  • Het verspreiden van informatie over de start van die interventie via een mail naar verwijzers in de jeugdgezondheidszorg. Dit kan eventueel ook telefonisch worden gedaan.

-3 tot 0

Intakegesprekken door de cursusbegeleider

0-meting. FEEL-KJ invullen.

1 – 18

Wekelijks minimaal één keer bewegen met de groep (1 uur)

1

Themabijeenkomst 1: Kennismaking (1 uur)

Kennismakingsspel en opdracht fasen leefstijlverandering.

2

Themabijeenkomst 2: Voedingspatroon en eetstijlen (1 uur)

NVE vragenlijst bespreken en oefening Cue exposure

Tussenmeting 1

3-4

Ambulante begeleidingsgesprek(ken) (30 minuten per deelnemer)

5

Themabijeenkomst 3: Sociale steun (1 uur)

Uitleg over sociale steun en een rollenspel

6

Themabijeenkomst 4: Voedingswaarde (1 uur)

Etiketten lezen, opdracht macrodriehoek en sportopdracht ‘Ren je rot quiz’.

Tussenmeting 2

Ouderbijeenkomst 1: Kennismaking en de ouderrol (1 uur)

7

Themabijeenkomst 5: Gedachten en gevoelens (1 uur)

Ballonoefening, GGG-schema en rode/groene gedachten.

8

Themabijeenkomst 6: Moeilijke momenten (1 uur)

Opdracht energiegevers en energieslurpers. Oplossingen bij moeilijke momenten bespreken.

Tussenmeting 3

9-10

Ambulante begeleidingsgesprek(ken) (30 minuten per deelnemer)

11

Themabijeenkomst 7: Praten over moeilijke momenten (1 uur)

Praten over gevoelens: Cross the line-spel.

12

Themabijeenkomst 8: Kookworkshop (4 uur)

Onderdelen maaltijd bespreken, teams maken, gerecht kiezen en plan maken.

13

Themabijeenkomst 9: Gedachtenverandering (1 uur)

Oefenen met uitdagen en pepzinnen.

14

Themabijeenkomst 10: Licht eten (1 uur)

Opdracht waterlijn en proeven.

Tussenmeting 4

Ouderbijeenkomst 2: Gezonde voeding en beweging (1 uur)

15-16

Ambulante begeleidingsgesprek(ken) (30 minuten per deelnemer)

17

Themabijeenkomst 11: Denkfouten (1 uur)

Opdracht Formuleren helpende gedachte.

18

Themabijeenkomst 12: Gezamenlijke afsluiting (1 uur)

EHBO formulier maken en toekomst bespreken.

Tussenmeting 5

19-30

Wekelijks minimaal één keer beweging met de groep (1 uur)

19-25

Ambulante begeleidingsgesprek(ken) (30 minuten per deelnemer)

Tussenmeting 6

19-25

Om de week e-mail- of telefonisch contact

26

Terugkombijeenkomst 1: Hoe gaat het? (1 uur)

Evaluatie en gedachten- en voedingsdagboekjes bespreken.

27-37

Ambulante begeleidingsgesprek(ken) (30 minuten per deelnemer)

Tussenmeting 7

27-37

Om de week e-mail- of telefonisch contact

38

Terugkombijeenkomst 2: Assertiviteit (1 uur)

Oefenen met assertief gedrag en de boomoefening.

39-47

Ambulante begeleidingsgesprekken (30 minuten per deelnemer)

Tussenmeting 8

39-47

Om de week e-mail- of telefonisch contact

48

Terugkombijeenkomst 3: Gezamenlijke kookworkshop (4 uur)

Onderdelen maaltijd bespreken, teams maken, gerecht kiezen en plan maken.

49-52

Outtake gesprekken

Eindmeting 9

FEEL-KJ invullen.

Locaties en Uitvoering

Organisaties in de zorg of welzijn die de jongeren, of specifiek jongeren met overgewicht, tot hun hoofddoelgroep hebben. Geadviseerd wordt om samenwerking te zoeken met beweegaanbieders en voedingsdeskundigen. Voor de groepsbijeenkomsten is een locatie nodig met een grote vergaderzaal met voldoende ruimte voor alle deelnemers (jongeren met overgewicht en hun steunmaatjes en op een aantal bijeenkomsten met hun ouders) plus de begeleider(s) Voor de beweegactiviteit is een sportzaal nodig of een fitnessruimte. Een buitenruimte (sportveld of park) is prettig als het weer het toelaat om buiten te bewegen.
Voor de kookworkshops is een goed geoutilleerde keuken nodig waarbij voldoende gaspitten en aanrechten/tafels aanwezig zijn om alle deelnemers actief te laten meedoen met de workshop.

Ondersteuning

Om te komen tot een duurzame implementatie van de interventie is het noodzakelijk dat gezocht wordt naar lokale partners voor wie leefstijlinterventies een onderdeel zijn van hun kerntaken.

ieuwe uitvoerders zijn verplicht een train-de-trainer-traject en supervisie bij Avant Sanare te volgen. Deze training bestaan uit twee cursusdagen, één groepsintervisie en minimaal één keer persoonlijke intervisie met de verantwoordelijke van Avant Sanare.Tijdens dit train-de-trainer-traject wordt de externe organisatie geschoold in de benodigde kennis en vaardigheden om het programma uit te voeren, maar ook ontvangen zij hulp en advies met betrekking tot de implementatievoorwaarden, zoals invulling van de fysieke ruimte en collegiaal overleg. Het train-de-trainer-traject wordt bij goed gevolg afgesloten met een certificaat en licentie voor twee jaar. Tijdens de implementatie en uitvoering door de externe organisatie blijft Avant Sanare beschikbaar voor ondersteuning middels intervisie.

Avant Sanare zal nieuwe uitvoerders adviseren en ondersteunen in de uitrol van deze interventie Daarnaast hebben wij kennis van het monitoren van het succes van de interventie (op zowel individueel als groepsniveau), denk aan de inzet van evaluatie- en vragenlijsten, metingen, etc. Vanuit de GGZ en leefstijlexpertise van Avant Sanare kan er tussentijds geëvalueerd worden hoe het programma ervoor staat en adviseren/ondersteunen om bepaalde knelpunten te herkennen en verhelpen en succesfactoren te vergroten (procesevaluaties). Avant Sanare zal verder ook als vraagbaak voor de uitvoerders en coördinatoren fungeren.

Materialen

Het draaiboek voor de implementatie van de interventie wordt door Avant sanare aan alle uitvoerders in hard-copy overhandigd.
Voor de werving van deelnemers zijn er posters, flyers en contactpersonen nodig. Er zijn voor de intake, individuele gesprekken en outtake meetinstrumenten nodig. Hieronder vallen vragenlijsten van de NVE (Nederlandse vragenlijst voor eetgedrag), WHO, FEEL-KJ , een voedings-/beweegdagboekje, evaluatieformulieren en een weegschaal. Motivatie en het plezier in gezond eten en beweging wordt gemeten door het gewichtig persoonlijk plan en door de bewegingsvragenlijst.
Deze materialen behalve de weegschaal, de FEEL-KJ en de NVE worden kosteloos beschikbaar gesteld door de interventie-eigenaar. De NVE en de FEEL-KJ dienen te worden besteld bij de uitgeverij Hogrefe en de weegschaal dient zelf aangeschaft te worden.

Elke deelnemer, steunmaatje en ouder krijgt een cursusmapje met de informatie die gegeven is in de groepsbijeenkomsten. Deze worden door Avant sanare digitaal aan de interventie-uitvoerder aangeleverd. In de groepsbijeenkomsten wordt er naar behoefte gebruik gemaakt van een flip-over, post-its en emotiekaartjes.

De emotiekaartjes (ook digitaal te verkrijgen bij de interventie-eigenaar) bestaan uit 4 kaarten met een smiley met de volgende gezichtsuitdrukkingen en tekst: Boos, Blij, Bedroefd en Bang.

Belangrijke documenten

Printen