Terug naar overzicht

In Balans: valpreventie programma voor ouderen

In Balans is een groepsinterventie gericht op het voorkomen van valongevallen bij ouderen door middel van bewustwording van risicofactoren en verbetering van balans, mobiliteit en toename van zelfvertrouwen, afname valangst en ontspanning. In Balans bestaat uit voorlichting en een beweegprogramma en wordt uitgevoerd door professionals (fysio- en oefentherapeuten, Meer Bewegen voor Ouderen docenten en sport- en beweegleiders) die daarvoor speciaal getraind worden.

De interventie In Balans komt oorspronkelijk (2000) voort uit het project Bewegen en ezondheid van het Kenninscentrum Sport (voorheen NISB). VeiligheidNL is sinds 2013 eigenaar van de interventie.

Probleembeschrijving

Valongevallen komen veel voor bij ouderen; naar schatting 30 procent van de zelfstandig

wonende 65-plussers en zelfs 50 procent van de 85-plussers valt jaarlijks ten minste één keer. Bij

naar schatting 30 procent tot 50 procent van de valongevallen zijn de letsels beperkt tot blauwe

plekken of schaafwonden, echter bij 5 procent tot 10 procent zijn de gevolgen zeer ernstig zoals

fracturen of hersenletsel. De ernst van de gevolgen van vallen bij ouderen in Nederland blijkt uit het grote aantal doden (2.503), ziekenhuisopnamen (40.000) en spoedeisende hulpbehandelingen (SEH) (80.000)

(VeiligheidNL, 2014). Dit komt neer op 2.800 SEH-behandelingen per 100.000 inwoners, ofwel 1 op 36. Bijna driekwart van de behandelingen op een SEH-afdeling zijn valongevallen, bij 75-plussers is dit aandeel 84 procent. Zes op de tien 65-plussers die na een val op een SEH-afdeling zijn behandeld hadden een

fractuur (60 procent, 48.000). De meest voorkomende fractuur na een val is de heupfractuur (16 procent, 13.000), gevolgd door polsfracturen (11 procent, 8.800). De totale jaarlijkse directe medische kosten van valletsels die leidden tot behandeling op de SEH–afdeling of opname in een ziekenhuis bedragen naar schatting €780 miljoen euro (VeiligheidNL, 2014).

Letsel opgelopen door een val is voor een oudere vaak een enorme aanslag op de zelfstandigheid, zelfredzaamheid en mobiliteit( CBO, 2004). Veel ouderen die gevallen zijn ontwikkelen valangst, verliezen

zelfvertrouwen en worden daardoor minder actief. Hierdoor ontstaat een vicieuze cirkel met verdere verslechtering van de fysieke fitheid en mogelijk sociaal isolement. Doordat de lichamelijke en geestelijke conditie na een val achteruit gaat, neemt het risico op gezondheidsklachten toe. De psychosociale gevolgen van een val, zoals valangst en verminderde activiteit, zijn op zichzelf weer risicofactoren voor een nieuwe val. De kwaliteit van leven is hier dus in het geding (Kennisnetwerk valpreventie).

Doelgroepen

In Balans richt zich op zelfstandig wonende ouderen van 65 jaar en ouder die zich onzeker voelen

tijdens het lopen, bang zijn om te vallen en/of al vaker zijn gevallen .

Intermediaire doelgroep

Intermediairs op uitvoeringsniveau

Intermediairs op uitvoeringsniveau zijn fysiotherapeuten, oefentherapeuten Mensendieck en Cesar, Sport en Beweegleiders senioren en Meer Bewegen voor Ouderen docenten.

Intermediaire doelgroepen op organisatieniveau

Intermediaire doelgroepen op organisatieniveau zijn gemeenten, welzijnsorganisaties (ouderen), consultatiebureau voor ouderen, GGD’ en, thuiszorgorganisaties, ouderenbonden, vrouwenorganisaties,

patiëntenverenigingen, ziekenhuizen en gezondheidscentra.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Het doel van In Balans is het voorkomen van valongevallen bij ouderen doormiddel van bewustwording van risicofactoren en verbetering van balans, mobiliteit en toename van zelfvertrouwen en ontspanning.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Het programma In Balans is als volgt opgezet:

• 1 informatiebijeenkomst;

• 3 cursusbijeenkomsten;

• 20 trainingen (10 weken 2x per week).

Na elke fase is een keuzemoment ingebouwd zodat deelnemers kunnen kiezen of zij door willen gaan met het programma of willen stoppen.

De totale cursus duurt in principe 14 weken, waarvan 10 weken 2 x per week.

De onderwerpen die in het voorlichtingsdeel van de cursus worden behandeld zijn:

– Bewegen en gezondheid bij ouder worden

– Oorzaken van vallen en een verminderd evenwicht

– Tips om vallen te voorkomen (veilige woonomgeving, medicijngebruik, visus en balans & spierkracht)

– Testen om bewustwording te verhogen; Actief Leven test, Veilig Wonen test en Zelftest Valrisico

– Uitleg over de cursus In Balans

Het praktijkgedeelte van de cursus bestaat uit:

– Oefeningen voor algehele fitheid

– Oefeningen voor balans, ontspanning en innerlijke rust op basis van Tai Chi-principes

– Versterkende en losmakende oefeningen voor voeten, enkels en benen

– Opstaan vanuit een stoel, vanuit bed of vanaf de grond

– Tips bij het lopen (functioneel lopen)

– Lopen met een stok of rollator.

Voor het vergroten van de eigen bewustwording van valrisico en balansverstoring worden vier testen

afgenomen bij deelnemers:

• Actief Leven Test;

• Veilig Wonen Test;

• Zelftest Valrisico;

• De Reiktest.

De deelnemers krijgen een oefenboek met achtergrondinformatie en oefenstof. De deelnemers

worden gestimuleerd de oefenstof ook thuis te doen. De cursusgroep bestaat gemiddeld uit 12 personen, maar kan uiteen lopen van 6 tot 15 deelnemers. Er is één begeleider

per groep.

Locaties en Uitvoering

De interventie vindt plaats bijvoorbeeld in: wijk-/ buurthuis, kerk/moskee, ziekenhuis/ zorginstelling, GGD, thuiszorg, ouderenzorg, fysiotherapiepraktijk, gezondheidscentrum, welzijnsinstelling, ouderenwerk, sociaal cultureel werk.

De interventie zal met name uitgevoerd worden door Fysiotherapeuten, Sport- en Bewegingsleiders en Oefentherapeuten

Ondersteuning

Docenten hebben via de e-learning toegang tot ondersteunende materialen die versterkt worden voor VeiligheidNL (denk hierbij aan deelnemerscertificaten, PowerPoint presentaties, enz.) Via de website van VeiligheidNL kunnen uitvoerders cursusboeken en flyers bestellen.

Ook staan er tips voor implementatie, werving, financiering en borging in de docentenhandleiding. In 2014 is een social marketing onderzoek uitgevoerd, waarin aan ouderen uit de doelgroep is gevraagd op welke manier zij te motiveren zijn voor deelname aan In Balans. De uitkomsten van dit onderzoek zijn gebruikt in de doorontwikkeling van promotiemateriaal (zoals een flyer) en de algehele uitstraling van In Balans, maar ook voor het ondersteunen van de uitvoerders van In Balans zodat zij meer handvatten krijgen om deelnemers te werven voor de In Balans cursussen.

Materialen

Het cursusmateriaal voor de einddoelgroep bestaat uit:

  • Cursusboek voor deelnemers met informatie over de cursus, achtergrondinformatie over risicofactoren van vallen en valpreventie, tips om om te gaan met risicofactoren en uitleg over de oefeningen.
  • Deelnemerscertificaat om na afloop van de cursus aan deelnemers uit te reiken

De volgende materialen zijn beschikbaar voor werving en promotie:

– Flyer met informatie over In Balans

– Brochure met informatie over de opzet van de cursus, bedoeld om uit te delen na de informatiebijeenkomst

– PowerPoint presentatie voor uitvoerders van In Balans te gebruiken tijdens de informatiebijeenkomst

Daarnaast zijn de volgende materialen beschikbaar ter ondersteuning van de uitvoerders van In Balans:

  • Docentenhandleiding voor uitvoerders van In Balans, met achtergrondinformatie over de thema’s in het programma en opzet van de cursus
  • e-learning voor uitvoerders van In Balans met daarin uitleg over de opzet van de cursus In Balans, filmpjes met uitleg over het afnemen van testen en het oefenprogramma.

Oordeel commissie

De onderbouwing en de aan te pakken factoren zoals balans, spierkracht van de benen, flexibiliteit en loopvaardigheid zijn goed beschreven.

Uitvoerbaarheid

De materialen zijn zeer aantrekkelijk. Er is een goede scholing voor de trainers en ook de implementatie is goed geborgd. Het wervingstraject voor de gehele interventie is gefaseerd waardoor de compliance hoog is (uitval slechts 14%).

Belangrijke documenten

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)