Terug naar overzicht

KERNgezond

KERNgezond is een integraal concept gericht op gezondheidsbevordering, sportstimulering en normen en waarden. KERNgezond draait om kennismaking, bewustwording en motivatie, bij zowel kinderen als hun ouders/opvoeders. Zij worden gewezen op de mogelijkheden rondom gezonde voeding, gezond bewegen en gezond gedrag. Het gaat om een positieve benadering van het probleem; plezier maken en beleving staan centraal binnen KERNgezond. De interventie is uniek door het inzetten van topsporters die als voorbeeldfunctie voor de jeugd fungeren. Daarnaast maakt KERNgezond gebruik van een lokale benadering door samen te werken met gemeenten, GGD, sportverenigingen en lokale ondernemers. Deze lokale benadering is essentieel voor het succes van KERNgezond.

Probleembeschrijving

Overgewicht en obesitas

Aard: Overgewicht en obesitas; een onderwerp dat niet meer uit de samenleving is weg te denken. In de meeste westerse landen hebben overgewicht en obesitas epidemische vormen bereikt de laatste drie decennia (WHO, 2004), zo ook in Nederland.

Omvang: Bijzonder verontrustend is de stijging van overgewicht en obesitas onder kinderen. Uit de Landelijke Groeistudie van TNO blijkt dat sinds 1980 het aantal kinderen in Nederland (tussen de 2 en 21 jaar) met overgewicht alleen maar is toegenomen. Hadden in 1980 nog maar 6% van de kinderen overgewicht, in 1997 was dit opgelopen tot 11% en in 2010 had zelfs 14% van de kinderen in Nederland overgewicht. Naast de stijgende lijn van kinderen met overgewicht, is het aantal kinderen met obesitas ook toegenomen (zie figuur 1) (Schönbeck et al, 2012).

Oorzaak: De disbalans tussen (te weinig) beweging en (een te hoge) voedingsinname draagt bij aan de ontwikkeling van overgewicht (Dehghan, Akhtar-Danesh & Merchant, 2005). Om overgewicht en obesitas op latere leeftijd te voorkomen, is het belangrijk kinderen al op vroege leeftijd bewust te maken van een gezonde leefstijl (Horodyski, Baker, Coleman, Auld, & Lindau, 2011).

Sociaal emotionele ontwikkeling

Vanuit zowel de overheid en onderwijs is steeds meer aandacht voor de sociaal emotionele ontwikkeling van kinderen. Mensen met overgewicht hebben vaak te maken met stigmatisering en lopen meer kans op psychische en psychosociale problemen zoals eenzaamheid, verdriet en gespannenheid (Jansen, Havermans, Nederkoorn & Roefs, 2008). Kinderen met overgewicht hebben vaak een negatief zelfbeeld, worden gepest en kunnen sociaal geïsoleerd raken (van Wijnen, Boluij, Hoeven-Mulder, Bemelmans, Wendel-Vos, 2009).

Een van de problematieken die onder de sociale emotionele ontwikkeling valt is pesten. Helaas blijkt pesten nog steeds een probleem op onder andere basisscholen. Uit het Landelijk Onderzoek Pesten (2012) kwam naar voren dat 16% van de leerlingen in het basisonderwijs werd gepest. Hiervan gaf 20% aan dagelijks en 36% wekelijks te worden gepest (Heuveln, van der Gaag en Duiven, 2012).

Uit onderzoek van Losekama, Goetzkya, Kraelinga, Riefb, en Hilbert (2010) blijkt dat pesten een schadelijke invloed heeft op de lichamelijke activiteit bij kinderen. Daarnaast komt een ongezonde leefstijl vaker voor bij kinderen met emotionele- en gedragsproblemen (Gezondeschool.nl, 2015). Het is daarom van belang dat interventies die zich richten op bewegen, zich ook richten op het verminderen van pest gedrag (Losekama et al, 2010).

Gezien het belang van de sociaal emotionele ontwikkeling van kinderen, wordt dit in KERNgezond meegenomen, vertaald als gezond gedrag.

Doelgroepen

Primaire doelgroep

De primaire doelgroep zijn basisschoolleerlingen uit de bovenbouw (in de leeftijd van 8 t/m 12 jaar).

Intermediaire doelgroep

De intermediaire doelgroep van de interventie zijn leerkrachten, ouders/opvoeders, de lokale partners en de sportverenigingen.

De interventie is niet direct gericht op de leerkrachten en ouders/opvoeders, maar zij worden wel geïnformeerd en meegenomen in het proces. Zij worden gezien als een belangrijke doelgroep, aangezien zij veel invloed hebben op het gedrag van de primaire doelgroep.

Voor het succes van de interventie zijn de lokale partners, sportverenigingen en topsporters onmisbaar. Ook zij zijn nodig om KERNgezond uit te kunnen voeren.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Het hoofddoel van het project KERNgezond is om kinderen van de bovenbouw gedurende het schooljaar kennis te laten maken, bewust te maken en te motiveren, om vervolgens bij te dragen aan een gezondere leefstijl. Dit wordt bereikt door kinderen van de bovenbouw van basisscholen gedurende het schooljaar belevenissen te laten ervaren op het gebied van gezond bewegen, gezonde voeding en gezond gedrag. Topsporters worden ingezet als rolmodel en motivator.

Kinderen met overgewicht hebben vaak te maken met stigmatisering, lopen meer kans op psychische en psychosociale problemen en hebben vaak een negatief zelfbeeld. Een tweede doel van KERNgezond is het bespreekbaar maken hoe je met elkaar om gaat (sociale vaardigheden; gezond gedrag) en dat iedereen gelijk is (dik, dun, klein, groot). Dit wordt binnen KERNgezond vertaald als gezond gedrag.

KERNgezond biedt een mooie opstap voor basisscholen om beleid rondom bewegen en gezonde voeding te intensiveren.

Subdoel

1. Subdoelen primaire doelgroep

Subdoelen gezonde voeding

  • de kinderen hebben meer kennis van ontbijten en gezonde voeding;
  • de kinderen zijn zich meer bewust het belang van ontbijten en gezonde voeding;
  • de kinderen zijn gemotiveerd elke dag te ontbijten en gezonder te eten;

Subdoelen gezond bewegen

  • de kinderen hebben meer kennis van het belang van voldoende bewegen/buiten spelen;
  • de kinderen ervaren hoe zij op verschillende manieren meer kunnen bewegen;
  • de kinderen zijn zich meer bewust van het belang van voldoende bewegen/buiten spelen;
  • kinderen zijn gemotiveerd om meer te bewegen;

Subdoelengezond gedrag

  • de kinderen hebben meer kennis van het belang van gezond gedrag (sociale vaardigheden);
  • de kinderen zijn bewuster met hun eigen gedrag (sociale vaardigheden) en dat van hun omgeving bezig, en
  • de kinderen zijn gemotiveerd gezond gedrag te vertonen (sociale vaardigheden).

Op basis van voorgaande trajecten van KERNgezond kunnen de volgende effecten bereikt worden:

  • een afname van 10% van het aantal leerlingen die zijn gepest de afgelopen drie maanden;
  • een toename van 5% van het aantal leerlingen die twee stuks fruit per dag eten, en
  • een toename van 5% van het aantal leerlingen die actief naar school gaan (lopend of op de fiets).

Bovenstaande cijfers zijn alleen van toepassing wanneer activiteiten op dezelfde manier worden ingevuld en uitgevoerd als door Sport-Company en wordt voldaan aan de kwaliteitseisen en randvoorwaarden zoals gesteld door Sport-Company.

2. Subdoelen intermediaire doelgroep

  • leerkrachten zijn gemotiveerd om gedurende het schooljaar ook buiten de ‘KERNgezond-activiteiten aandacht aan de thema’s gezonde voeding, gezond bewegen en gezond gedrag te besteden, en
  • ouders/opvoeders van de KERNgezond leerlingen hebben kennis van KERNgezond door een informatiebijeenkomst (tijdens het KERNgezonde ontbijt) bij te wonen, door een familieactiviteit, door het bijwonen van activiteiten i.v.m. ouderhulp en via diverse communicatiekanalen zoals de nieuwsbrieven en persberichten in de lokale media. Daarbij krijgen zij uiteraard ook informatie van de primaire doelgroep, de kinderen.

3. Voorwaardelijke doelstelling

  • Voor de uitvoering van KERNgezond is draagvlak en ondersteuning van lokale ondernemers, sportverenigingen en topsporters noodzakelijk (zie randvoorwaarden).
  • Het creëren van bewustzijn bij verenigingen, organisaties en scholen in de wijk/kern is van belang voor een breed gedragen integrale benadering rondom gezonde leefstijl.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Het basispakket KERNgezond bestaat uit zes tot acht activiteiten die gedurende het schooljaar worden georganiseerd en die zich per activiteiten richten op één of meerdere pijlers van KERNgezond; gezonde voeding, gezond bewegen en gezond gedrag. Sleutelwoorden zijn ‘plezier’ en ‘beleving’. Voorbeelden van activiteiten zijn een gezond ontbijt, kennismaking met binnensporten, smaaklessen op locatie en een gastles van een topsporter over pesten, discriminatie en geweld. In elke (dorps)kern wordt maatwerk toegepast, afhankelijk van de mogelijkheden in de kern. Ook wordt gekeken of reeds bestaande activiteiten geïntegreerd kunnen worden in het programma van KERNgezond. De invulling van de activiteiten wordt bepaald in overleg met een werkgroep KERNgezond die in elke kern wordt samengesteld. De werkgroep bestaat uit de leerkrachten van de scholen die deelnemen (minimaal één leerkracht per school, van een klas die deelneemt).

De beleving van KERNgezond wordt nog extra versterkt door de aanwezigheid van topsporters; een topsporter spreekt tot de verbeelding bij kinderen wanneer hij/zij vertelt over voeding, beweging, het belang van normen en waarden zowel op als buiten het veld.

KERNgezond staat voor het gezond houden van je lichaam, maar ook voor het gezond maken en houden van de kern (het dorp, de buurt, wijk etc.). Voor de uitvoering van KERNgezond zijn de lokale ondernemers dan ook onmisbaar! De activiteiten worden ingevuld met behulp van de lokale ondernemers. Er zijn verschillende mogelijkheden om de ondernemers hierbij te betrekken; zo kunnen ondernemers hun locatie, personeel en/of producten beschikbaar stellen, kunnen ondernemers een geldbedrag beschikbaar stellen en is er de mogelijkheid om onder de naam KERNgezond producten aan te bieden, bijv. een KERNgezond broodje. Vooral in de beginfase van het traject is het aantrekken van partners een belangrijke stap, aangezien het succes van KERNgezond afhangt van de lokale betrokkenheid. De ervaring leert dat wanneer KERNgezond al meerdere jaren in uitvoering is, het project meer gaat leven en de lokale ondernemers bekend zijn met het project. Ook dan moet het belang van de lokale ondernemers niet uit het oog worden verloren en moeten deze steeds weer worden betrokken bij KERNgezond.

Om het onderwerp steeds actueel te houden wordt er veel aandacht geschonken aan communicatie via nieuwsbrieven, de website, social media en lokale media. Ouders/opvoeders worden onder andere door deze communicatiemiddelen bereikt. Tevens krijgen zij de mogelijkheid om in het begin van het traject deel te nemen aan een voorlichting in samenwerking met de GGD en zijn er regelmatig ‘hulpouders’ nodig bij de activiteiten. Hierdoor worden de ouders ook tijdens de activiteiten bereikt en betrokken.

In bijlage 1 is in een tabel de organisatie van KERNgezond opgenomen.

Locatie en uitvoerders
Binnen KERNgezond wordt maatwerk toegepast. Dit wil zeggen dat met de scholen, afhankelijk van de lokale mogelijkheden, wordt gekeken naar de invulling van de activiteiten. In tabel 2 is een overzicht opgenomen van de meest voorkomende activiteiten van KERNgezond zoals de laatste jaren uitgevoerd door Sport-Company. Dit is een globaal overzicht, waarbij steeds per kern wordt gekeken welke partijen kunnen aansluiten bij de activiteiten. 

Locaties en Uitvoering

In bijlage 2 is voor de meest voorkomende activiteiten weergegeven waar de interventie wordt uitgevoerd, wat de inhoud is van de activiteit en wie betrokken is bij de uitvoering. Belangrijk om voorafgaand te benoemen is dat voor élke activiteit geldt dat de algehele coördinatie en organisatie in handen is van de organiserende partij. Dit staat niet apart in het schema benoemd.

Ondersteuning

Vanwege de complexiteit en de lokale benadering van de interventie is er geen implementatieplan. De interventie wordt mondeling overgedragen middels een verplichte training. Verder zijn er ondersteunende middelen beschikbaar zoals een handleiding, presentaties, invulling van activiteiten, proces- en effectevaluatie.

Sport-Company blijft nauw betrokken bij de KERNgezond-activiteiten en wil hier ook graag van op de hoogte worden gehouden. Bij de eerste KERNgezond-activiteit is Sport-Company aanwezig ter ondersteuning. Ook is Sport-Company bij een tweede activiteit aanwezig (welke activiteit wordt in overleg bepaald). Sport-Company is (telefonisch) aanwezig bij de evaluatie. Ook blijven zij vraagbaak en kan er op ieder moment contact worden opgenomen met Sport-Company.

Materialen

Materiaal

Voor de werving, uitvoering en evaluatie van KERNgezond zijn diverse materialen beschikbaar. Zo is er voor de werving van diverse partijen een presentatie beschikbaar, zijn posters beschikbaar voor partners om te laten zien dat zij KERNgezond steunen. Voor de uitvoering van een activiteit zijn diverse materialen beschikbaar, denk hierbij aan de standaard draaiboeken maar ook aan mogelijke invullingen voor diverse activiteiten. Daarnaast zijn er materialen beschikbaar voor een proces- en effectevaluatie.

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)