Terug naar overzicht

Opvang, beweegt en Sport

De hoofddoelstelling van deze Basisinterventie Opvang, Beweegt en Sport is het bevorderen van een duurzaam gestructureerd sport- en beweegaanbod ten behoeve van cliënten van de opvang. Dit wordt gerealiseerd door hen bij sportaanbieders een passend sport- en beweegaanbod aan te bieden. Sport en bewegen verbetert de lichamelijke en mentale gezondheid (gezonde leefstijl), het doorbreekt isolement, het kan een laag zelfbeeld en een negatieve beeldvorming wegnemen en het biedt structuur en daarmee richting aan leefstijl en dagbesteding. De in deze interventie bedoelde doelgroep staat doorgaans ver af van sport en bewegen en maakt geen gebruik van sportfaciliteiten in de buurt of in de stad. Daarnaast bestaat het probleem dat opvanginstellingen op het gebied van dagbesteding een beperkt aanbod op het gebied van sport en bewegen kunnen bieden. Er is geen of te weinig gekwalificeerd personeel bij opvanginstellingen om een structureel professioneel bewegingsaanbod te verzorgen en die in staat is om de doelgroep ertoe te bewegen sportaanbieders te bezoeken. Voorts is het zo dat de sportaanbieders de opvangcliënt niet kennen, herkennen en geen ‘handvatten hebben’ om ermee om te gaan. Bovendien is er vaak geen of onvoldoende tijd om de opvangcliënten goed op te vangen. Op dit moment bestaat er dan ook geen sport- of beweegaanbod dat zich richt op deze doelgroep. Op de vraag hoe kan worden bewerkstelligd dat de doelgroep met succes kan deelnemen aan activiteiten van sportaanbieders geeft deze interventie een antwoord.

De groep waarop de interventie zich richt omvat een zeer brede en onderling diverse doelgroep die bestaat uit cliënten van opvanginstellingen voor dak- en thuislozen, slachtoffers van huiselijk geweld, tienermoeders, slachtoffers van mensenhandel, ex-gedetineerden, zwerfjongeren, mensen met langdurige psychische en/of psychiatrische problemen en/of beperkingen. Belangrijke overeenkomsten zijn dat cliënten beschikken over een kwetsbare maatschappelijke postitie, veelal een slechte fysieke en/of mentale gezondheid hebben en vaak (tijdelijk) onvoldoende zelfredzaam zijn.

Deze Basisinterventie Opvang, Beweegt en Sport bestrijkt een periode van anderhalf tot twee jaar, inclusief voorbereidingen. Om de samenwerking tussen opvanginstellingen en sportverenigingen te bevorderen en makkelijker te laten verlopen is een speciale handreiking ontwikkeld. In deze handreiking is informatie opgenomen die door sportorganisaties en opvanginstellingen gebruikt kan worden om meer kennis te krijgen van elkaars specifieke wereld. Er wordt inzicht gegeven in de structuur en werkwijze van de sportwereld en instellingen in de opvang. Ook worden aandachtspunten per doelgroep uit de opvang benoemd. Deze kennis van doelgroepen is van belang om de begeleiding in de sportvereniging beter te kunnen inzetten.

Probleembeschrijving

Cliënten van 0pvanginstellingen bestrijken een brede doelgroep. Het gaat onder meer om dak-en thuislozen, zwerfjongeren, slachtoffers van huiselijke geweld, tienermoedersen, cliënten van begeleid wonen (GGZ problematiek). Alle cliënten hebben om uiteenlopende redenen te kampen met sociaal isolement. Dit kan gepaard gaan met toenemende apathie en disfunctioneren.

De opvang telt zo’n 70.000 cliënten op jaarbasis. Hiervan zijn er ongeveer 14.000 jonger dan 23 jaar, waarvan ruim 7000 jonger dan 18 jaar. De leeftijd van de gemiddelde cliënt neemt de laatste jaren toe. Voor het merendeel van hen geldt dat ze in een slechte fysieke en/of mentale gezondheid verkeren. Enkele groepen ondervinden nog extra problemen door verslaving, dakloosheid, het hebben van een laag zelfbeeld, geen basis (familie, gezin) en/of psychiatrische problematiek. Vaak zijn bewegingsarmoede en gebrek aan participatie/sociaal isolement gevolgen van deze problemen De interventie Opvang, Beweegt en Sport werkt specifiek aan het verminderen van de bewegingsarmoede en het verhogen van de zelfredzaamheid en participatie.

De doelgroep staat doorgaans ver af van sport en bewegen en maakt veelal nog geen gebruik van sportfaciliteiten in de buurt of in de stad. De mentale afstand tot sportaanbieders is te groot en het aanbod onbekend. Vrijwel de gehele doelgroep sport dan ook niet, of zeer weinig.

Het niet in beweging brengen van de doelgroep heeft enkele belangrijke gevolgen. De fysieke en mentale conditie van mensen blijft zwak waardoor het beroep op zorg structureel onverminderd groot blijft. Ook de afstand tot de sociale omgeving blijft groot, waardoor de zelfredzaamheid van cliënten niet zal toenemen. Dit met alle maatschappelijke, maar ook persoonlijke gevolgen van dien. 

Doelgroepen

De groep waarop de interventie zich richt omvat een zeer brede en onderling diverse doelgroep die bestaat uit cliënten van opvanginstellingen voor dak- en thuislozen, slachtoffers van huiselijk geweld, tienermoeders, slachtoffers van mensenhandel, ex-gedetineerden, zwerfjongeren, mensen met langdurige psychische en/of psychiatrische problemen en/of beperkingen. Belangrijke overeenkomsten zijn dat cliënten beschikken over een kwetsbare maatschappelijke positie, veelal een slechte fysieke en/of mentale gezondheid en vaak (tijdelijk) onvoldoende zelfredzaam zijn.

Intermediaire doelgroep

1. de medewerkers van de opvanginstellingen
De opvanginstellingen zetten begeleiding tijdelijk in en is primair gericht op preventie, rehabilitatie en reïntegratie van de doelgroep in de samenleving. De opvanginstellingen willen tegemoet komen aan de wensen en mogelijkheden van de doelgroep en bieden opvang die aansluit bij mensen in individuele situaties. Zelfstandig waar het kan, met begeleiding waar het nodig is. De instellingen variëren in grootte en doelgroepen. Zo zijn er specifieke vrouwenopvanginstellingen waarin vrouwen met hun kinderen worden opgevangen nadat huiselijk geweld heeft plaatsgevonden. Daarnaast is er een groot aantal instellingen dat zeer uiteenlopende groepen opvangt als dak- en thuislozen, jongeren en soms ook gezinnen. Binnen instellingen bestaan vaak diverse locaties met elk hun eigen specialistische begeleiding. Naast locaties van de instelling waar meerdere mensen gezamenlijk zijn gehuisvest en begeleiding ontvangen, wordt een steeds groter deel van de cliënten in de zogenaamde ambulante ondersteuning begeleid. 

2. de trainers en begeleiders van de sportverenigingen en commerciële sportaanbieders
De sportverenigingen zijn opgericht om leden sport te kunnen laten beoefenen. Meestal gaat het daarbij om één tak van sport per vereniging. Dat kan van alles zijn, van voetbal tot biljarten, van atletiek tot zwemmen. De meeste mensen worden lid om vrienden te maken, voor de gezelligheid, om te presteren, maar vooral ook voor de lichamelijke of geestelijke ontspanning. De sportverenigingen dragen zorg voor een op maat gesneden sport- en beweegaanbod, begeleid door gekwalificeerde medewerkers. 

3. professionals van de gezonde leefstijlpartners
Om cliënten naast sport en bewegen juist ook voor te lichten over het belang van gezonde voeding en leefgewoonten wordt advies en medewerking gevraagd aan de lokale GGD , huisarts of diëtist.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Cliënten van opvanginstellingen sporten en bewegen vaker.

Subdoel

De einddoelgroep
1. Meer cliënten hebben een gezondere leefstijl.
2. Sommige cliënten doen vaker vrijwilligerswerk bij sportaanbieders.

3. Cliënten ervaren minder mentale afstand tot sport en bewegen

4. Cliënten ervaren meer sociale cohesie in de groep.

Intermediaire doelgroepen

5. Medewerkers van opvanginstellingen hebben meer kennis over sport en bewegen.

6. Sportaanbieders hebben meer kennis over de doelgroep en kunnen op verantwoorde wijze sportactiviteiten aanbieden.
7. Opvanginstellingen zetten vaker sport en bewegen in binnen de opvanginstellingen. De aandacht is verankerd in de normale dagelijkse werkzaamheden van die instellingen.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Projectgroep

Bij de ontwikkeling en de uitvoering van de interventie leveren de volgende instellingen gedurende de gehele interventie een bijdrage, te weten: de Federatie Opvang, de opvanginstellingen en de sportverenigingen en commerciële sportaanbieders. De plaatselijke Sportraad of vergelijkbare belangenbehartiger van sportverenigingen en de gemeente worden betrokken bij de voorbereiding van de interventie. De belanghebbenden zijn verenigd in een projectgroep. De projectgroep komt bij de voorbereidingen en de start van het project maandelijks bijeen; vanaf fase 3 elk kwartaal.

De Basisinterventie Opvang, Beweegt en Sport bestrijkt een periode van anderhalf tot twee jaar, inclusief voorbereidingen, en kent vier fasen, te weten:

fase 1: behoeftepeiling en werving (duur: 3 maanden)

De werving van cliënten vindt plaats door gebruik te maken van communicatiemiddelen, zoals voorlichtingsbijeenkomsten, flyers, posters en overige informatievoorzieningen. Van groot belang zijn de gesprekken waarin de sportambassadeurs cliënten stimuleren om te gaan sporten of bewegen.

Het verbeteren van conditie en het benadrukken van het positieve effect op de lichamelijke klachten, wordt vermeld ter voorkoming van uitval. Het programma zal gedurende de interventie aansluiten bij de wensen, de doelen en de fysieke gesteldheid van de cliënt.

fase 2: een individueel of groepsgericht aanbod van sport- en beweegactiviteiten (duur: 3 keer vier weken, waarin wekelijks een uur wordt gesport). Deze activiteiten vinden plaats in of in de directe omgeving van de opvanginstelling.

fase 3: een aanbod georganiseerd in samenwerking met een trainer van een sportaanbieder (duur: 6 maanden). Ook in deze fase vinden de activiteiten plaats in of in de directe omgeving van de cliënt.

fase 4: aanbod (uitsluitend) georganiseerd door een sportaanbieder (duur: 6 tot 12 maanden)
In deze fase bezoeken cliënten onder leiding van de sportambassadeur de sportlocatie.

Locaties en Uitvoering

De Federatie Opvang interventie-eigenaar
De Federatie Opvang is de branchevereniging van instellingen die zich, ieder op eigen wijze, inzetten voor de opvang en ondersteuning van mensen in een maatschappelijk kwetsbare of onveilige situatie. De Federatie Opvang behartigt de belangen van haar lidinstellingen en ondersteunt de leden bij de werkzaamheden. Haar activiteiten zorgen ervoor dat de instellingen de cliënten goed kunnen ondersteunen in hun weg naar een zo zelfstandig mogelijk bestaan. Deze 66 opvanginstellingen, met in totaal circa 1000 voorzieningen, zijn verspreid over heel Nederland. Ze hebben vaak verschillende locaties binnen een bepaalde regio of stad. De maatschappelijke opvang en vrouwenopvang ondersteunen mensen in een maatschappelijk kwetsbare positie of onveilige situatie. Het gaat daarbij onder meer om opvang en ondersteuning van dak en thuislozen, slachtoffers van huiselijk geweld, tienermoeders, kinderen met traumatische ervaringen, slachtoffers van mensenhandel, ex-gedetineerden en dakloze jongeren. De instellingen helpen de cliënten (zo’n 66000 op jaarbasis) met opvang, zorg en begeleiding. De eigen kracht van cliënten staat centraal. Begeleiding is vooral gericht op het weer kunnen meedoen in de samenleving.
De Federatie Opvang is de interventie-eigenaar. De landelijke uitrol van de interventie is dan ook een taak van de Federatie Opvang. Zij heeft voor dit doel en de kwaliteitsbewaking een helpdesk ingericht en werkt daarbij nauw samen met de Provinciale Sportorganisatie die kennis heeft van met name sport en sportnetwerken.

De uitvoering van deze interventie dient gezamenlijk door de sportaanbieders en de opvanginstellingen ter hand te worden genomen. De Federatie Opvang coördineert de interventie. De Provinciale Sportorganisatie (PSO) beschikt over de kennis die nodig is voor een succesvolle uitvoering en biedt daarbij dan ook de noodzakelijke ondersteuning.

Ondersteuning

Gedurende de interventie worden de sportaanbieders door de medewerkers van de opvanginstellingen ondersteund in de (eventueel) specifieke omgang en aanpak van de doelgroep. De medewerkers van de opvanginstellingen nemen actief deel aan de activiteiten. Na verloop van tijd zijn de sportaanbieders voldoende bekend met de doelgroep om hiermee zelfstandig om te gaan en deze (eventueel aangepaste) werkwijze ook binnen de sportinstelling over te dragen.

Na uitvoering van fase 1 wordt de interventie-aanpak uitgevoerd, waarbij gekeken wordt naar onder andere opzet, kritische succesfactoren, randvoorwaarden voor borging, evaluatie en dergelijke.
Ten slotte wordt door gemeente en sportraad gekeken naar kansen om het programma in gemeentelijk beleid op te nemen en zal advies worden gegeven over mogelijke additionele financieringsbronnen om doorontwikkeling, continuering en opschaling mogelijk te maken. Hierbij kan worden gedacht aan de WMO of de AWBZ.
De sportambassadeurs hebben gedurende de interventie kennis opgedaan van sport en bewegen en van de positieve werking van sport en bewegen op de doelgroep. Zij gebruiken die opgedane kennis in hun dagelijkse praktijk om cliënten te enthousiasmeren.

De Provinciale Sportorganisatie beschikt over de kennis die nodig is voor een succesvolle uitvoering van een interventie en draagt dan ook zorg voor de noodzakelijke kennisoverdracht. Voor dit doel is het nodige ondersteuningsmateriaal voor handen (opvraagbaar bij de Federatie Opvang).

Het is de bedoeling om de samenwerking met de sportaanbieders ook na de interventie – zo mogelijk structureel – voort te zetten.

De landelijke uitrol van de interventie is een taak van de Federatie Opvang. Zij heeft voor dit doel en de kwaliteitsbewaking de al eerder genoemde helpdesk ingericht.

Materialen

Voor de opvanginstellingen en de sportaanbieders zijn beschikbaar:

• deze Basisinterventie Opvang, Beweegt en Sport
• de Handreiking sport binnen de opvanginstellingen
• Factsheet programma ‘Meedoen!’ , Federatie Opvang
• Visie op sport en bewegen in de opvang, Federatie Opvang 2009
• Voorbeeld begroting interventie, Federatie Opvang 2013
• De Handleiding basisinterventie Opvang, Beweegt en Sport
• Procesevaluatie basisinterventie Opvang, Beweegt en Sport

Belangrijke documenten

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)