Terug naar overzicht

Scoren met Gezondheid

Scoren met gezondheid (SMG) is een Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) en richt zich op doelgroepen die minder makkelijk te motiveren zijn voor een gezonde leefstijl en participatie. Het is een wijkgerichte en integrale aanpak gebaseerd op de visie positieve gezondheid. Er wordt op meerdere aspecten van iemands leven ingezet om zo meer effect op gezondheid en participatie te bereiken.

De begeleiding is essentieel en het is een positieve methode waarmee de deelnemers hun eigen kracht ervaren, inzicht krijgen in talenten en dromen, ontmoeten en waarmee ze werken aan hun gezondheid. Er is aandacht voor sociale en fysieke factoren die bevorderen dat iemand het vermogen heeft die kracht te ontwikkelen. Sport wordt als doel en als middel ingezet om te werken aan sportverhoging, gezondheid, diverse basisvaardigheden, het groepsproces en zelfvertrouwen. Positieve ervaringen en FC Twente zijn belangrijke motiverende factoren. Er worden ook goede resultaten geboekt omdat er een perspectief geboden kan worden (sporten, betere gezondheid, sociale contacten, onderwijs, (vrijwilligers)werk, enz.).

Probleembeschrijving

SMG richt zich op kwetsbare groepen waarvoor de deelname aan de samenleving niet vanzelfsprekend is. Op de website ‘Volksgezondheidszorg’ is in september 2018, op basis van onderzoek door Harbers & Hoevmans (2013) en Bekkers et al. (2013), te lezen dat gezondheid de maatschappelijke participatie kan beïnvloeden en andersom. Mensen met gezondheidsproblemen participeren over het algemeen minder vaak dan mensen zonder gezondheidsproblemen. De samenhang tussen participatie en gezondheid is aangetoond bij verschillende gezondheidsmaten. Zo blijkt dat het hebben van een chronische ziekte minder van belang is voor maatschappelijke participatie dan ervaren gezondheid, psychische gezondheid en de aanwezigheid van lichamelijke beperkingen. Deelname aan maatschappelijke activiteiten kan ook een positief effect hebben op gezondheid. In de literatuur wordt gewezen op sociale steun die kan voortvloeien uit de sociale contacten, maar ook op de kennis en de vaardigheden die men opdoet als gevolg van participatie. Het percentage Nederlanders van 25 jaar en ouder dat voldoende beweegt neemt toe met het opleidingsniveau. In 2017 was het percentage hoogopgeleiden dat voldeed aan de Beweegrichtlijnen ruim anderhalf keer zo groot als het percentage laagopgeleiden (55% versus 35%). (Volksgezondheidenzorg.nl)

Via de site van SCP is, op basis van onderzoek door Kraaykamp (2009) en Ten Cate et al. 2013; De Neve en Kawachi (2017) onder andere het volgende te lezen. Bij gezondheid gerelateerd gedrag is waarschijnlijk niet één enkele goede of slechte gewoonte relevant, maar gaat het om een stapeling van gezonde en ongezonde uitingen. Dit zijn ingesleten gewoonten, die onderdeel uitmaken van een persoonlijke leefstijl. Op termijn kunnen deze gedragingen gevolgen hebben voor de gezondheid. Belangrijk is ook dat mensen meerdere (on)gezonde gewoonten combineren, waardoor gezondheidsgedrag zich niet op één terrein uit, maar op meerdere gebieden. Sociaalwetenschappelijk onderzoek laat zien dat ouders op veel gebieden een grote invloed hebben op de voorkeuren en gedragingen van hun kinderen. Ook over de intergenerationele overdracht van leefstijlkenmerken, zoals risicogedragingen, is al veel bekend.

Onderzoekers veronderstellen veelal dat smaken en voorkeuren in de opvoeding worden overgedragen via enerzijds (bewuste) instructie en anderzijds (onbewust) voorbeeldgedrag (Kraaykamp 2009). Instructie heeft betrekking op het structureren van gedrag door het aanbieden van regels en structuren. Bij voorbeeldgedrag of ‘modelling’, gaat het om onbewust leren, waarbij men als vanzelfsprekend de gedragingen van belangrijke rolmodellen overneemt. Aangezien ouders belangrijke rolmodellen zijn voor hun kinderen, veronderstellen we dat ouders ook belangrijk zijn bij de ontwikkeling van voorkeuren op het terrein van gezondheidsgedrag. In dit onderzoek richten we ons hier op het ouderlijk opleidingsniveau als indicator, omdat we veronderstellen dat de culturele en financiële hulpbronnen die met opleiding samengaan, sterk gerelateerd zijn aan de hier centraal staande leefstijlvoorkeuren. (SCP.nl)

SMG is een interventie die op basis van de gedachte van Positieve Gezondheid een wijkgerichte en integrale aanpak heeft ontwikkeld. Er wordt op meerdere dimensies van iemands leven ingezet om meer effect op gezondheid en participatie te bereiken.

Mensen met gezondheidsproblemen doen over het algemeen minder mee aan de maatschappij dan gezonde mensen. Ze kunnen bijvoorbeeld niet werken of raken in een sociaal isolement. Andersom kan meedoen aan de maatschappij een positief effect hebben op gezondheid. Dat geldt bijvoorbeeld voor school en werk. Daarnaast hebben sociale contacten een positieve invloed op de gezondheid. Gezond zijn én blijven is belangrijk, maar niet iedereen heeft een goede gezondheid. Iemands gezondheid wordt beïnvloed door veel factoren, vooral bij complexe gezondheidsproblemen. Denk bijvoorbeeld aan overgewicht. Hierbij spelen niet alleen factoren als te weinig bewegen en ongezonde voeding een rol, ook ongunstige leefomstandigheden, een laag inkomen en werkeloosheid zijn van invloed. Bij kwetsbare groepen zoals mensen met een lage sociaaleconomische status gaat het vaak om een optelsom van deze factoren. Om complexe gezondheidsproblemen aan te pakken is het nodig samenhangend beleid te maken gericht op zowel leefstijlfactoren van mensen als op hun sociale en fysieke omgeving, participatie en toegang tot voorzieningen. De uitwerking van integraal gezondheidsbeleid is een integrale aanpak of programma. Dit is een mix van interventies en maatregelen in diverse settings en voor diverse doelgroepen.
(Loketgezondleven.nl)
(Allesisgezondheid.nl)

Doelgroepen

SMG richt zich op kwetsbare groepen waarvoor de deelname aan de samenleving niet vanzelfsprekend is. Onder kwetsbare groepen verstaan we mensen die zich in kwetsbare situaties bevinden zoals bijvoorbeeld laaggeletterdheid, gezondheidsproblemen (lichamelijk, psychisch), lage SES, langdurig werkloosheid, niet westerse migranten, iedereen met emotioneel stressvolle situaties, sociaal kwetsbaren, armoede, eenoudergezinnen, verslavingsproblematiek, criminaliteit. Over het algemeen kan je stellen dat deze mensen te maken hebben met Multi-problematiek en daardoor over het algemeen minder regie over hun leven, financiële problemen, meer gezondheidsproblemen en minder zelfvertrouwen hebben, er minder vertrouwen in instanties is, enz.). Door de Multi-problematiek is de deelname aan de samenleving vaak klein en zijn er meer gezondheidsproblemen.

Intermediaire doelgroep

De intermediaire doelgroepen die deel uit maken van de aanpak bij SMG;

  • Stagiaires: MBO N4 opleiding Sport en Bewegen, HBO Sport en Social Work
  • Sportaanbieders
  • Voetballer/trainer FC Twente (beloningen voor de extrinsieke motivatie)
  • Gastdocenten/vrijwilligers voor themabijeenkomsten om de gezonde en actieve leefstijl te stimuleren, dit is per groep anders (zie schema 3).
  • De verwijzers zoals wijkteams, UWV, welzijnswerkers, jongerenwerkers, sportverenigingen, zorgprofessionals, Humanitas, Leger des Heils, onderwijs, leerplichtambtenaren, politie, enz. Zij zijn een belangrijke intermediair om de doelgroep te bereiken en te motiveren om mee te doen aan SMG.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Hoofddoel van de interventie SMG is het bevorderen van positieve ontwikkelingen op het vlak van gezondheid en participatie. Meer specifiek: om de kans op deelname aan de samenleving te vergroten heeft de deelnemer aan het eind van het traject een positieve ontwikkeling doorgemaakt op één of meer dimensies van positieve gezondheid zoals bewegen/sporten, gezonde voeding, weerbaarheid, zelfvertrouwen, lichaamsfuncties, dagelijks functioneren, ervaren gezondheid, sociaal maatschappelijk participeren, ontspanning, veerkracht, zingeving, eigen regie, toekomst (matrix in schema 3). SMG is met name afgestemd op het succesvol ondersteunen hierbij.

Bovendien is de interventie het meest effectief als het ingebed is in een structureel aanbod gericht op een toekomstperspectief voor de deelnemer.

Subdoel

De beoogde subdoelen die bijdragen aan het behalen van de hoofddoelstelling worden hieronder benoemd a.d.h.v. elementen gebaseerd op positieve gezondheid. Afhankelijk van de doelstelling voor de groep, wordt de inhoud van het traject bepaald met de kernelementen die te zien zijn in de matrix van schema 3.

1. Sport en Bewegen
– Deelnemers voldoen na afloop aan de beweegrichtlijnen.
– Deelnemers nemen na afloop deel aan en hebben plezier in sport- en beweegactiviteiten.
– Deelnemers hebben na afloop meer kennis over gezond bewegen en kennen het belang hiervan.
– Deelnemers merken de voordelen van een gezonder beweegpatroon in hun dagelijkse leven.

2. Kwaliteit van leven
– Deelnemers beschikken na afloop van de interventie over meer kennis over een gezond voedingspatroon.
– Deelnemers passen de kennis over een gezond voedingspatroon toe in het dagelijks leven.
– Deelnemers hebben technieken geleerd en tips gekregen om meer te ontspannen en te genieten.
– Deelnemers hebben voorlichting gekregen over de mogelijkheden om sociaal/maatschappelijk (meer) te kunnen participeren.


3. Mentaal welbevinden 
– Deelnemers hebben tijdens het traject theorie gekregen en trainingen gevolgd gericht op zelfvertrouwen, weerbaarheid, veerkracht, eigenwaarde, zingeving en empowerment voor hun toekomst.
– Deelnemers hebben na afloop meer plezier en vertrouwen in het integreren van een gezonde en actieve leefstijl in hun dagelijkse leven.

Bijvangsten:
· Deelnemers ontmoeten elkaar, daardoor ontstaan meer sociale contacten, vriendschappen, beweeggroepjes, meer begrip voor elkaars culturen en problemen, netwerk van steun en hulp aan elkaar.
· Deelnemers hebben minder last van psychische en lichamelijke klachten.
· Deelnemers met een chronische ziekte hebben minder last van hun klachten (positieve effecten: bloeddruk, diabetes, gewrichten, stijfheid, fitheid, beter slapen, minder hoofdpijn, minder depressief, minder gespannen).
· Deelnemers participeren meer op het sociale en maatschappelijke vlak. Vaak ook doorstroom naar analfabetisering traject, taalverhoging, budgettering computervaardigheden, vrijwilligerswerk, werk, opleiding, enz.
De effecten worden door de T0 en T1 meting en door de trajectbegeleider in kaart gebracht.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

Zie in het werkblad: Schema 1 tijdschema opzet interventie

Fase 1

Wanneer het netwerk opgebouwd is, zijn met name fase 1/2 korter. Fase 2 start pas wanneer alle betrokken partijen de aanpak onderschrijven en de verantwoordelijkheid nemen voor hun aandeel en een goede samenwerking. Is dit (nog) niet het geval dan is het verstandig om eerst goed in fase 1 te investeren.

Fase 2

In deze fase worden stappen ondernomen om maatwerk te kunnen realiseren: verkenning, zwakte/sterkte analyse, beschrijven samenwerkende partners, selectie en methode vaststellen voor het werven van de doelgroep, organiseren bemensing, locaties en inhoud traject, enz.

Fase 3

De ervaring in Twente is dat deze fase, de uitvoering, ongeveer 4/5 maanden kost (met name door schoolvakanties en feestdagen).

Fase 4

De evaluatie/bijstellingsfase is een belangrijke fase voor de verbetering van de interventie en de borging en voortgang voor de doelgroep. Tevens zijn de evaluaties belangrijk voor het verkrijgen van inzicht in het proces en op de effecten van SMG.

Fase 5

Start volgende groep en follow up vorige groep. De fasen zullen elkaar sneller opvolgen en de cyclus voor de voorbereiding van een volgende groep zal parallel kunnen lopen tijdens de uitvoering van een andere groep.

Locaties en Uitvoering

Het meest krachtig is om SMG uit te voeren dichtbij de deelnemers en in de context van de community (b.v. sportverenigingen, scholen, wijkcentrum). In samenspraak met de gemeente en de structuur van de wijk/dorp waar het uitgevoerd wordt (de community). Sport (als middel), samenwerking en het maatwerk zijn succesfactoren voor SMG en daarom gaat onze voorkeur uit naar een sportvereniging en het gebruik van een sportzaal. Daarnaast is het voor de duurzaamheid en de kans op blijvende resultaten bij de deelnemers van belang om SMG te verbinden met het aanbod wat al in een gemeente voorhanden is en samen te werken met sportaanbieders (trainers, gastdocenten). Uitvoering door professionals en stagiaires (zie opleiding en competenties). Deze samenstelling van uitvoerders is een bewezen krachtige combinatie. Het initiatief hiervoor kan genomen worden door iedere organisatie (sportbedrijf, welzijn, onderwijs, sportaanbieder, jongerenwerk, enz.) indien een probleem gesignaleerd wordt waarbij in de aanpak sport als middel gebruikt kan worden. Het raamwerk van de interventie is makkelijk te gebruiken en te vertalen voor diverse organisaties die met een aantrekkelijke, zeer motiverende en verantwoorde aanpak mensen in beweging wil brengen. Het is wel belangrijk dat de organisatie van uitvoering ervaring heeft met de doelgroepen en gezonde leefstijl interventies. 

Ondersteuning

De interventie kan in heel Nederland uitgevoerd, geïmplementeerd en aangepast worden aan de lokale situatie. In Twente spelen FC Twente, scoren in de wijk (maatschappelijke tak van FC Twente) en het onderwijs (ROC van Twente) een belangrijke kartrekkersrol. Enerzijds vanuit hun maatschappelijke betrokkenheid en anderzijds om hun kennis, deskundigheid en de uitvoerende docenten. Ook vinden we het belangrijk dat om de stagiaires de kans te geven om in een zeer leerrijke stage te leren om met de doelgroepen te werken. Deze manier van werken heeft vele voordelen maar het kan natuurlijk ook door andere organisaties uitgevoerd worden.

Ondersteuning voor het leren werken met en de implementatie van SMG kan geboden worden door de interventie eigenaar en het team SMG. Belangrijk is om vanaf de start te werken in de context en het traject te verbinden aan organisaties en activiteiten die complementair zijn voor de doelgroep. SMG is in 2009 begonnen als experiment en na 2 jaar is het een duurzaam traject geworden en is het team gegroeid van 2 naar 12 professionals en 8 stagiaires MBO en HBO in september 2018. Zij willen hun ervaringen, de onderzoeksresultaten en deskundigheid graag delen met serieuze belangstellenden.

Materialen

Voorbeeldoverzicht materialen voor volledig Scoren met gezondheid traject. Kan minder of meer afhankelijk van doelgroep, doel en beschikbare budget. De handleiding van SMG is tegen ontwikkel- en materiaalkosten beschikbaar.

Materialen voorbereiding en uitvoering:

  1. Handleiding met cursusmaterialen die gebaseerd zijn op de dimensies van Positieve gezondheid (op papier en digitaal): stappenplan, ondersteuning voor de organisatie en uitvoering, naslagwerk voor verdieping van de doelgroep en de diverse thema’s, voorbeeld flyer, voorbeeld brieven, draaiboek met tijdsplanning, logboek, T0 en T1 vragenlijsten, begroting, enz.).
  2. Sportmateriaal: matjes, muziekinstallatie, ballen, nordic walking stokken, dynabands, smovey’s, badmintonspullen, tennisspullen, spelmateriaal, enz..
  3. Gezondheidsvragen en testjes: bloeddrukmeter, weegschaal, meetlint, privacyverklaring.
  4. T-shirts voor de deelnemers en kleding voor uitvoerenden.
  5. Achtergrondinformatie en cursusmateriaal thema’s: map, pen, rugtasje, logboek, foldermateriaal, readers, beeldmateriaal, presentatiemateriaal, enz..
  6. Beloningen en promotiemateriaal.
  7. Website/facebook Scoren met gezondheid voor inspiratie en contact. www.fctwentescorenmetgezondheid.nl en www.facebook.com/fctwentescorenmetgezondheid

Materialen voor werving.

  1. Flyers, brieven, posters ter ondersteuning bij de persoonlijke benadering.
  2. Informatiemateriaal voor professionals (papier, beeldmateriaal, PowerPoint).
  3. Sleutelfiguren en/of ‘tolken’ die helpen bij de werving, inhoud en uitvoering.

Materialen voor evaluatie.

  1. Format voor behoefte onderzoek.
  2. T0 en T1 vragenlijsten.
  3. Tijdlijnevaluatie voor evaluatie met het team, stagiaires en netwerk.

Belangrijke documenten

Printen