Terug naar overzicht

Vitaalmbo.nl

Doelgroep vitaal MBO
De interventie vitaal MBO is bedoeld voor studenten in de leeftijd van 16 t/m 22 jaar die onderwijs volgen op niveau 1 t/m 4 van het middelbaar beroepsonderwijs. 

Doel vitaal MBO
Meer mbo-studenten structureel aan het sporten/bewegen krijgen en houden, bij voorkeur bij een sportvereniging/-club/-aanbieder, waardoor de kansen op structurele inactiviteit en daarmee (ernstig) overgewicht verkleind worden.

Aanpak
Sport, bewegen en een gezonde leefstijl zijn belangrijke thema’s binnen het middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Dit is niet voor niets. Een gezonde leefstijl is van groot belang voor het behoud van een goede gezondheid en om als vitale burger te kunnen participeren in de maatschappij. Verder komt overgewicht relatief meer voor bij mbo-ers dan bij studenten van de havo, vwo, hbo, en wo en blijkt dat mbo-studenten minder vaak lid zijn van een sportvereniging (57%) dan studenten op het vmbo (61%) en havo (73%). Studenten op het vmbo en het mbo sporten ook minder wekelijks bij een sportvereniging vergeleken met studenten op de havo.

De interventie ‘Vitaal mbo: Bewegen & sport’ maakt onderdeel uit van de lessendatabase ‘vitaalmbo.nl’ die te vinden is op www.vitaalmbo.nl. De interventies zijn onderdeel van het aangeboden curriculum op een mbo school. Elke interventie duurt 6-8 weken van begin tot einde.

De basis van de interventie wordt gevormd door één van de 19 sportmodules (1 module bestaat uit 4 lessen van 1,5-2 uur per les) die zijn ontwikkeld – en in de praktijk getest – insamenwerking met NOC*NSF, de sportbonden en mbo-scholen. De lokale sport- en beweegaanbieder kan een module van haar eigen sport afstemmen op een nabijgelegen mbo school en hiermee een samenwerking aangaan. Op die manier kan een lokale sport- en beweegaanbieder zichtbaar worden en een aantrekkelijk aanbod creëren om nieuwe leden te werven voor haar vereniging of club.

De modules zijn qua activiteiten aantrekkelijker gemaakt voor de mbo-studenten en ondersteunen de lokale sport- en beweegaanbieder om de drempel naar een lidmaatschap te verlagen. De modules bevatten tot slot voor de trainers enkele onderwijsspecifieke methodische en didactische aanpassingen.

Probleembeschrijving

Een gezonde leefstijl is van groot belang voor het behoud van een goede gezondheid en om als vitale burger te kunnen participeren in de maatschappij. Trendstudies laten zien dat de afgelopen decennia inactiviteit juist is toegenomen en de deelname aan de georganiseerde sport en lichamelijke opvoedingslessen op school een dalende trend laten zien (Dollman et al., 2005; McDonald, 2007). Een specifieke doelgroep die aandacht behoeft zijn studenten in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo). Slechts 21% van de mbo-studenten voldoet aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NNGB), 38% aan de Fitnorm en 51% aan de Combinorm. Verder blijkt dat mbo-studenten minder vaak lid zijn van een sportvereniging (57%) dan studenten op het vmbo (61%) en havo (73%). Studenten op het vmbo en het mbo sporten ook minder frequent bij een sportvereniging vergeleken met studenten op havo (Bernaards & van Buuren, 2012; Collard & Lucassen, 2010). Deze achterstanden hangen samen met het opvoedingspatroon bij deze jongeren, van wie de ouders zelf vaak minder aan sport doen, de woonomgeving die minder voorzieningen biedt en de school minder sport- en beweegactiviteiten aanbiedt en waarbij de samenwerking tussen school en sport minder of niet vanzelfsprekend is (SCP & Mulier Instituut, 2010). Ook komt overgewicht komt relatief meer voor bij mbo-ers dan bij studenten van de havo, vwo, hbo, en wo (Collard & Lucassen, 2010). Mbo-studenten hebben in het algemeen dus een ongezondere leefstijl dan jongeren die een hoger niveau onderwijs volgen.

Het niet tegengaan van deze problemen kan grote gezondheidsproblemen als gevolg hebben. Overgewicht en obesitas verhogen immers het risico op chronische aandoeningen als diabetes en hart- en vaatziekten . Als hier niet op jonge leeftijd aandacht aan wordt besteed, ondervinden jongeren hiervan hun leven lang problemen. Aan de andere kant scoren leerlingen die fit en sportief vaardig zijn hoger op leeraspecten als taakgerichtheid, planning, aandacht en probleemoplossend vermogen en blijven leerlingen die lid zijn van een sportvereniging minder vaak zitten dan niet of weinig sportende leerlingen (Singh, A. et al., 2012; Visscher. C, et al., 2011).
Het is daarom belangrijk om aandacht te blijven besteden aan het structureel meer mbo-studenten aan het sporten/bewegen te krijgen en houden, bij voorkeur bij een sportvereniging/-club/-aanbieder, waardoor de kansen op structurele inactiviteit en daarmee (ernstig) overgewicht verkleind worden.

Doelgroepen

Studenten in de leeftijd van 16 t/m 22 jaar die onderwijs volgen op niveau 1 t/m 4 van het middelbaar beroepsonderwijs.

Intermediaire doelgroep

Bij de uitvoering van de interventie kunnen drie intermediaire doelgroepen worden onderscheiden. 

  • Docent LO van een mbo school
  • Studieloopbaanbegeleider van een mbo school

Bij de uitvoering van de modules van de interventie zijn docenten sport en bewegen en studieloopbaanbegeleiders/coaches van de klas betrokken. De docenten LO en studieloopbaanbegeleiders ondersteunen bij een optimale overgang en aansluiting tussen onderwijs en sport (inbedding in het curriculum en draaiboek ontwikkeling). Dit, om zorg te dragen voor de juiste randvoorwaarden voor de lokale sport- en beweegaanbieder. In principe is er geen aanvullende bijscholing voor deze intermediaire doelgroepen nodig, maar kan een mbo school wel contact opnemen met vitaalmbo.nl of ondersteuning vragen indien gewenst.

  • Contactpersoon en trainer van lokale sport- en beweegaanbieder

Samen met de contactpersoon en trainer van de sport- en beweegaanbieder worden door de docent LO/trainer de ontwikkelde modules op maat gemaakt voor de lokale situatie en accommodatie (dit gaat om kleine aanpassingen). De samenwerking en de wijze van aanbieden van de modules door trainers van de sport- en beweegaanbieder vraagt een intensieve samenwerking met de school en een (korte) bijscholing (door vitaal mbo) van 1 dagdeel om specifieke methodische en didactische kennis over de opzet van de module en de omgang met de doelgroep te vergroten.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Meer MBO-studenten structureel aan het sporten en bewegen krijgen en houden, bij voorkeur bij een sportvereniging/-club/-aanbieder, waardoor de kansen op structurele inactiviteit en daarmee (ernstig) overgewicht verkleind worden.

Subdoel

Hoofdoelgroep:

  • (Hernieuwde) Kennismaking met sport- en beweegactiviteiten.
  • Plezier ervaren tijdens sport- en beweegactiviteiten.
  • Aanleren van bewegingsvaardigheden waardoor succesbeleving in bewegen/sporten ontstaat.
  • Inzicht verkrijgen in de opbrengsten van sport- en bewegen sport.
  • Structureel gaan sporten bij een sportclub ,- vereniging of -aanbieder.

Intermediaire doelgroep (docent LO):

  • Vanuit heroriëntatie op sport & bewegen (voor mbo-studenten) het sport- en beweegaanbod laten aansluiten bij de intrinsieke motivatie van studenten en ze begeleiden naar een (nieuwe) sport.
  • Zorgen voor een goede aansluiting van de binnenschoolse sport- en beweegmodules op het aanbod bij de lokale sport- en beweegaanbieder zodat de kans op duurzame sportdeelname en lidmaatschap wordt vergroot.
  • Zorgdragen voor een geschikte locatie voor de uitvoering van de sport- en beweegmodules liefst bij de sport- en beweegaanbieder ten behoeve van de toeleiding naar structureel sportaanbod.

Intermediaire doelgroep (studieloopbaanbegeleider):

  • Vanuit heroriëntatie op sport & bewegen (mbo-studenten) het sport- en beweegaanbod laten aansluiten bij de intrinsieke motivatie van studenten en ze begeleiden naar een (nieuwe) sport.
  • Vanuit persoonlijke gesprekken op basis van interesses en redenen waarom iemand in het verleden is gestopt met sporten studenten toeleiden naar een nieuwe geschikte sport- en/of beweegactiviteit.

Intermediaire doelgroep (contactpersoon en trainer van sport- en beweegaanbieder):

  • Het aanbod aan laten sluiten bij de intrinsieke motivatie van studenten
  • Zorgen voor een goede aansluiting van het aanbod bij de sport- en beweegaanbieder op de binnenschoolse sport- en beweegmodules zodat de kans op duurzame sportdeelname en lidmaatschap wordt vergroot.
  • Studenten helpen begeleiden in de overgang naar de sportclub, -vereniging of –aanbieder.

Nevendoelstelling:

Met de interventie hopen we ook dat slechte schoolprestaties en/of zelfs schooluitval onder studenten in het mbo afnemen. Uit onderzoek blijkt namelijk dat sporten en bewegen een gunstige invloed kan hebben op de schoolprestaties en het voorkomen van schooluitval. In de interventie wordt hier geen expliciete aandacht aan besteed.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

De interventie ‘Vitaal mbo: Bewegen & sport’ maakt onderdeel uit van de lessendatabase ‘vitaalmbo.nl’ die te vinden is op www.vitaalmbo.nl. Er zijn 19 sportlesmodules (1 module bestaat uit 4 lessen van 1,5 – 2 uur per les) beschikbaar. De interventie is onderdeel van het aangeboden curriculum op een mbo school en duurt 6-8 weken (stap 5: de doorstroom naar de vereniging kost ook 2- 4 weken) van begin tot einde. De interventie bestaat uit 7 stappen:

Stap 0: Contact en afstemming tussen mbo school en (potentiële) sport- en beweegaanbieders

Vormgeving van samenwerking tussen MBO school en lokale sport- en beweegaanbieder en inhoud van het sportaanbod.
Duur: 4 – 6 uur*

*Bij de eerste keer zal dit contact intensiever zijn om de wensen en verwachtingen over en weer helder te krijgen. Naar mate er vaker is samengewerkt tussen de school en sport- en beweegaanbieder kost deze stap minder tijd.

Stap 1: Organisatie sport- en beweegprogramma binnen de school
Opname van het sportaanbod als verplicht onderdeel van het curriculum. Dit kan als keuzemodule of als onderdeel van het rooster van een klas.
Duur: 2 – 4 uur

Stap 2: Keuze door studenten
De studenten / klas (afhankelijk van de gekozen variant – zie stap 1) maken keuzes voor sportmodules.
Duur: Afhankelijk van de wijze van organiseren binnen een mbo school.
Maximaal 30 minuten

Stap 3: Uitvoering van sportprogramma onder schooltijd
Studenten gaan onder begeleiding van de lokale sport- en beweegaanbieder 4 aaneengesloten weken (1 -2 uur per keer en 1 keer per week) aan de slag met het sportprogramma.
Duur: 4 weken (1-2 uur per week)

Stap 4: Evaluatie van sportprogramma onder schooltijd
De trainer evalueert met de studenten het gehele programma. Het bespreken van de ervaringen van de studenten en eventuele doorstroom naar lokale sport- en beweegactiviteiten staat centraal.
Duur: 1 uur

Stap 5: Doorstroom naar lokale sport- en beweegaanbieder
Studenten nemen deel (of krijgen de mogelijkheid aangeboden om deel te nemen) aan de sport- en beweegactiviteiten bij de sport- en beweegaanbieder.
Duur: 4 weken (1-2 uur per keer en 1 keer per week)

Stap 6: Een student maakt een vervolgkeuze voor een andere sportmodule (of evt dezelfde sportmodule maar bij een andere club)
Op deze manier kan een student op basis van een bredere ervaring een goede afweging maken welke sport en/of club het beste bij hem of haar past. Het hangt van de mogelijkheden binnen een curriculum af, maar meestal kan een studenten 3-4 modulen volgen in een leerjaar.

Locaties en Uitvoering

  1. Lokale sport- en beweegaanbieders van de 19 sportbonden waarmee sportspecifieke MBO modulen zijn ontwikkeld en opgenomen zijn binnen vitaalmbo.nl
  2. De lokale sport- en beweegaanbieder moeten in samenwerking met de betrokken mbo school een passend programma organiseren, op een geschikte locatie en door een capabele trainer (zie hieronder de criteria) worden verzorgd
  3. De betrokken trainer heeft een korte scholing van 1 dagdeel gevolgd om de achtergrond en insteek van de modulen mee te krijgen en rekening te houden met de specifieke kenmerken van de doelgroep (verzorgd door vitaalmbo.nl in samenwerking/afstemming met de mbo school)

Ondersteuning

De lesmodules die de basis vormen voor de interventie zijn ontwikkeld in samenspraak met o.a. sportbonden, NOC*NSF en mbo scholen. Ook zijn deze getest in de praktijk. De interventie is door deze partijen geschikt bevonden om uit te voeren op elke mbo school. Als er een samenwerking tussen de mbo school en de lokale sport- en beweegaanbieder tot stand is gekomen is het de uitgangspunt dat deze relatie een duurzaam karakter krijgt. De mbo school kan het aanbod dan jaarlijks opnemen in het curriculum en een continu aanbod voor de studenten is dan gegarandeerd

Om deze samenwerking te verduurzamen wordt door de ontwikkelaars van de interventie aangeraden om een samenwerkingsovereenkomst tussen de school en lokale sport- en beweegaanbieder op te stellen en te ondertekenen, en een draaiboek te ontwikkelen voor de gezamenlijke uitvoer van de interventie op basis van de ervaringen van de eerste uitvoer van de interventie van de school (implementatie).

Daarnaast moet de ontwikkelde handleiding gebruikt worden, de verplichte bijscholing van 1 dagdeel gevolgd worden en waar nodig een beroep gedaan worden op de kennis, expertise en scholingsmogelijkheden van vitaalmbo.nl. Dit is noodzakelijk op het moment dat een andere trainer in de toekomst de modulen gaat verzorgen. Uiteraard ondersteunt de handleiding bij de overdraagbaarheid, maar de verplichte bijscholing speelt in op de specifieke kenmerken van de doelgroep en de achtergrond bij de ontwikkeling van de module.

Voor extra ondersteuning kan altijd contact worden gezocht met vitaalmbo.nl.

Materialen

Lessendatabank met 19 lesmodules bestaande uit:

  • Introductie op de module
  • Voorblad
  • 4 compleet uitgewerkte activiteiten voor 4 lessen
  • reflectie per les/module/periode. Deze databank is online en kostenloos beschikbaar via www.vitaalmbo.nl.Via de knop ‘bewegen & sport’ zijn de lesmodules bereikbaar. De lesmodules dienen als basis voor de inhoud van de interventie
  • Legitimering

Voorbeeld handleiding
Evaluatieverslag van de verschillende pilots (ervaringen bonden, studenten en docenten –trainers) en is onderdeel van de handleiding

Belangrijke documenten

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)