Terug naar overzicht

Weerbaar zonder pesten

Aikido voor kinderen

De interventie richt zich op de leeftijdscategorie waarin het pesten het meest voorkomt; kinderen en jongeren tussen de 8 en 16 jaar. De doelgroep wordt daardoor in tweeën gesplitst; het betreft kinderen van de midden- en bovenbouw van de basisschool in de leeftijd van 8 tot en met 12 jaar en jongeren uit de onderbouw van het voortgezet onderwijs in de leeftijd van 12 tot en met 16 jaar.

Doel: weerbaarheid bij kinderen vergroten
De interventie Weerbaar zonder pesten richt zich op het vergroten van de weerbaarheid bij kinderen en jongeren door middel van Aikido, een traditionele Japanse krijgskunst. Aikido is geschikt voor kinderen en richt zich op een levenslange beoefening.

Aanpak

Duur en opzet interventie
De interventie ondersteunt scholen, zowel primair onderwijs als voortgezet onderwijs, bij hun aanpak van pesten. Het is een compacte interventie van zeven wekelijkse lessen van zestig minuten. De interventie is overzichtelijk en kan volledig op maat, direct op school uitgevoerd worden.

Inhoud
De interventie Weerbaar zonder pesten richt zich op vergroten van weerbaarheid bij kinderen door:

  1. het vergroten van de fysieke en mentale weerbaarheid,
  2. het verbeteren van het zelfbeeld, zelfbewustzijn en zelfvertrouwen en
  3. het versterken van sociale vaardigheden.

En dit alles gebeurt door gebruik te maken van het lichaam. De kinderen/jongeren ontmoeten elkaar op de mat en maken fysiek contact met elkaar. In dit fysieke contact kun je tast- en zichtbaar maken wat er met je (lichaam) gebeurt als je iets niet prettig vindt. Het contact zal echter altijd gericht zijn op het realiseren van een positieve ervaring, ook en juist als het moeilijk is. Vervolgens wordt het fysieke contact en de beleving daarvan naar een bewust, mentaal niveau gebracht door te praten over de ervaring en de daarbij behorende gevoelens.

De kleding (kei-ko gi) is uniform waardoor kinderen uiterlijk op gelijke voet met elkaar werken. Anders wordt gewerkt met uniforme, witte t-shirts met Aikido opdruk. Vanwege de veiligheid en voorspelbaarheid kennen de zeven bijeenkomsten eenzelfde opbouw rondom het leren van Aikido (krijgskunst) technieken. Daarbij staan samenwerken en omgaan met weerstand en conflict centraal. Na afloop van de interventie zullen de kinderen, die geïnteresseerd zijn in Aikido, gestimuleerd worden dan wel actief begeleid worden naar een bestaande dojo in de buurt. Indien deze niet aanwezig is, zal er trainingsaanbod op school of in de buurt gerealiseerd worden.

Probleembeschrijving

Pesten is een stelselmatige en veelvoorkomende vorm van agressie waarbij één of meer personen proberen een andere persoon fysiek, verbaal of psychologisch schade toe te brengen.

Bij kinderen en jongeren, die gepest worden, is meestal sprake van een combinatie van bepaalde persoonlijkheidskenmerken met fysieke zwakte of doordat het kind afwijkt van de ‘norm’. Verminderde sociale redzaamheid en weerbaarheid vergroten de kans om gepest te worden, omdat kinderen daardoor niet (goed) voor zichzelf opkomen in voor hen lastige of zelfs bedreigende situaties.

Pesten komt zowel in het primair als voortgezet onderwijs vaak voor. Ruim 10 procent van de leerlingen op de basisschool zegt in de afgelopen maanden gepest te zijn. Scholieren van het voortgezet onderwijs worden naar eigen zeggen minder gepest.

De aanwezigheid van een vriendengroep die toekijkt en niet optreedt tegen het pesten, vergroot de kans dat het pesten doorgaat. De kans op pesten en agressief gedrag is verder groter op scholen met een groot verloop onder leerkrachten, te weinig duidelijke gedragsregels, gering toezicht en een gebrek aan individuele benadering.

Pesten lijkt leeftijd- en seksegebonden maar onderzoek hierover is niet eenduidig. Grof gezegd komt pesten vooral rond de leeftijd van 10 tot 14 jaar veel voor, jongens lijken vaker slachtoffer en dader van pesten dan meisjes en Vmbo-leerlingen pesten vaker dan vwo-leerlingen.

Doelgroepen

De interventie richt zich op de leeftijdscategorie waarin het pesten het meest voorkomt; kinderen en jongeren tussen de 8 en 16 jaar. De doelgroep bestaat uit twee deelgroepen; het betreft kinderen van de midden- en bovenbouw van de basisschool in de leeftijd van 8 tot en met 12 jaar en jongeren uit de onderbouw van het voortgezet onderwijs in de leeftijd van 12 tot en met 16 jaar.

De leeftijdsgrenzen vormen de enige afbakening van de doelgroep van Weerbaar zonder Pesten. Zaken als afkomst, geloof, sociale economische klasse, geestelijke, lichamelijke, en gedragsbeperkingen vormen geen belemmering voor deelname.

Intermediaire doelgroep

De school is een belangrijke vindplaats omdat het pesten vooral daar gebeurt. Op basis van bekendheid met pesten en de intentie van de school om daar iets aan te doen, worden scholen benaderd voor de interventie. De doelgroep wordt bereikt via intermediaire doelgroepen. Dit zijn onder andere:

  • ouders van de betrokken leerlingen (primair onderwijs),
  • (vak)docenten in primair, voortgezet en beroepsonderwijs,
  • leraren van lokale Aikido scholen / dojo’s.

Doel van het sport- en beweegaanbod

Hoofddoel

Kinderen en jongeren van 8-16 jaar worden weerbaarder door de beoefening van Aikido, een traditionele Japanse krijgskunst.

Enerzijds verkleint een goede weerbaarheid de kans om gepest te worden. Anderzijds worden kinderen en jongeren, die zelf pesten, door de oefeningen in het omgaan met weerstand meer bewust van de gevolgen van hun gedrag.

De realisatie van het hoofddoel is terug te zien in de volgende indicatoren, die van concreet, fysiek naar meer mentaal, bewust niveau verlopen:

  • verbeterde lichaamshouding (fysiek),
  • blijft rustig doordat de ademhaling beheerst wordt (fysiek),
  • kan verschillende oplossingen bedenken in een probleemsituatie (mentaal),
  • hierdoor kan het kind/de jongere met meer succes omgaan met conflictsituaties (sociaal).
  • toename in fysiek en cognitief zelfvertrouwen door deze ervaren competentie (fysiek en mentaal).

Subdoel

Bij zowel het basisonderwijs als in het voortgezet onderwijs zijn de volgende subdoelen te benoemen:

  • Kinderen en jongeren maken kennis met Aikido als bewegingsvorm en vrijetijdsbesteding.
  • Ze kunnen Aikido op hun eigen niveau beoefenen en hoeven zich niet direct te meten aan anderen.
  • Doordat de vakdocent lichamelijke opvoeding, mentor of vaste leerkracht – in het geval van groep 7/8 van de basisschool – aanwezig is en meedoet tijdens de training, doet deze specifieke kennis op met betrekking tot het gebruik van aikido oefeningen en technieken, die samenwerken en leren omgaan met conflict als uitgangspunt hebben.

Aanpak (opzet interventie, locatie en uitvoerders)

Opzet van de interventie

De interventie wordt aan scholen, zowel primair onderwijs als voortgezet onderwijs, aangeboden ter ondersteuning van hun aanpak van pesten. Inhoudelijk wordt de interventie op maat aangeboden, zodat deze aansluit bij fysieke, cognitieve en sociale ontwikkeling en vaardigheden van de kinderen en jongeren.

Stappenplan

  1. Werving scholen: het hele jaar door, tussen een eerste gesprek en de daadwerkelijke uitvoering van de interventie kan soms enkele weken tot maanden zitten afhankelijk van de planning en het budget van school.
  2. Kennismaken en vaststellen periode inzet interventie: 2 uur te realiseren binnen twee weken na het eerste contact waarin interesse is getoond voor de interventie.
  3. Gesprek tussen directeur, interventie-coördinator AN, vakdocent en trainer.
  4. Daadwerkelijke uitvoering interventie: 7 weken.
  5. Evaluatie interventie: na afloop van de interventie.
  6. Volgen van reguliere Aikido lessen.

Locaties en Uitvoering

De interventie wordt gegeven door één of twee trainers en de vakleerkracht en bestaat uit zeven wekelijkse lessen van zestig minuten op school.

Kinderen, die na afloop of tijdens de interventie geïnteresseerd zijn in Aikido zullen door de trainer, die zelf Aikido leraar is, actief begeleid worden naar een reguliere dojo in de buurt. Hierdoor wordt de overstap van de vertrouwde schoolomgeving naar een nieuwe trainingsruimte minder groot. In sommige gevallen wordt de training direct gegeven in een bestaande dojo, omdat deze in de buurt van school is of zelfs in de sportzaal van school gevestigd is.

Wanneer er nog geen dojo in de buurt is, zal voorafgaand de uitvoering van de interventie de realisatie van een nieuwe trainingsruimte verkend worden door de trainer. Vervolgens zal deze in contact treden met de gemeente die over de verhuur van sportzalen gaat. Bij Aikido is sprake van zogenaamde dojohouders, dit zijn Aikido leraren die zelf het initiatief nemen om een school of dojo op te zetten en die daarbij alle bijkomende taken, van promotie tot uitvoering van de Aikidolessen te komen, op zich nemen. Indien gewenst kan de (toekomstig) dojohouder om ondersteuning bij zijn eigen bond vragen dan wel de interventie-coördinator AN.

Ondersteuning

Om de interventie overdraagbaar te maken en de uniformiteit van de implementatie te garanderen worden aan de leraren/trainers de volgende middelen ter beschikking gesteld:

  • scholing in het programma Weerbaar zonder Pesten
  • jaarlijkse bijscholing tijdens een terugkomdag.
  • handleiding waarin de theoretische onderbouwing, probleemomschrijving, doelgroep etc. beschreven staat.
  • inhoudelijke opzet programma: per bijeenkomst uitgewerkt lesprogramma en suggesties voor spellen en technieken die ingezet kunnen worden om de training optimaal af te kunnen stemmen op de doelgroep.

Materialen

Promotie
Voor de promotie van de interventie zal een folder/poster ontwikkeld worden waarin de interventie kort uitgelegd wordt. Het kan tevens ter ondersteuning dienen bij het kennismakingsgesprek dat de trainer met de directie van de school en met de vakdocent voert.

De interventie heeft een eigen website waarop informatie te vinden over de opzet en inhoud, de kosten ervan en de contactgegevens van de aanbieder.

Tatami
Voor de uitvoering van de interventie is de aanwezigheid van judomatten noodzakelijk. Aangezien niet alle scholen voldoende matten beschikbaar hebben, zal in een ‘leenmat’ voorzien worden door Aikido Nederland.

Trainingskleding
Vanwege het uniformiteitsprincipe alsook om een veilige beoefening van de technieken mogelijk te maken, zijn Aikidopakken wenselijk. In andere gevallen dient minimaal voorzien te worden in witte t-shirts met Aikido opdruk.

Belangrijke documenten

Printen Uitgebreide beschrijving (pdf)